Muốn phát tâm Bồ đề chân thật lợi ích - cần biết 8 sắc thái tâm này

Tâm Bồ đề có thể nói là nhân để thành Phật. Tu học Phật mà không phát tâm Bồ đề thì không thể thành Phật. Nhưng tâm có rất nhiều sắc thái khác nhau như: Tà, chính, ngụy, chân, tiểu, đại, thiên, viên. Vậy tâm Bồ đề phải là tâm nào trong các tâm này mới đem lại lợi ích lớn, đạt quả vị Phật?

Kính mời các bạn cùng tìm hiểu câu trả lời trong bài viết dưới đây!

Tâm tà và tâm chính 

Trong Văn khuyến phát Bồ đề tâm ghi rõ: “Đời có kẻ tu hành mà chỉ tu hành một chiều không cứu xét tự tâm chỉ lo những việc ở ngoài hoặc vụ lợi hoặc háo danh hoặc tham cái thú hiện tại hoặc cầu cái vui mai sau phát tâm như vậy gọi là tà. Danh lợi không ham, vui thú không màng, chỉ vì thoát sinh tử, vì chứng Bồ đề. Phát tâm như vậy gọi là chánh (chính)”. 

Tâm tà

Qua lời dạy của Ngài Thật Hiền Đại Sư, chúng ta thấy rõ các dạng tà tâm khi phát tâm tu hành như sau:

- Tu hành một chiều: Tức là chỉ biết lo ở bên ngoài, lăng xăng việc bên ngoài; chưa từng soi xét, kiểm lại, sám sửa tâm mình.

- Tham thú hiện tại, đi đến chùa cho vui, thanh thản.

- Tham thú vui mai sau: Hôm nay đi tu để mong kiếp sau giàu có, sung sướng. 

Tâm chính

Những người phát tâm đi tu không vì danh lợi; không vì cầu kiếp sau giàu có, gia đình đông con, nhiều cháu mà thực sự thấy sinh tử luân hồi là đáng lo sợ. Chúng sinh luân hồi rất nhiều kiếp không thể tính hết được. Xương chất đầy đại địa, nước mắt đầy bốn biển, máu đầy hết tất cả, luân hồi đau đớn. 

Người biết sợ sinh tử luân hồi dài đằng đẵng, phát tâm tu hành vì muốn thoát sinh tử, muốn thành Phật để độ chúng sinh hết khổ thì được gọi là phát chính tâm.

Như vậy, chúng ta hiểu rằng người phát Bồ đề chính tâm là phải biết quán xét tâm mình, không vì thú vui hiện tại, không vì phước báo trong các kiếp vị lai mà phải nhắm tới mục tiêu tối thượng là cầu thoát luân hồi sinh tử, cứu độ chúng sinh hết khổ.

Tâm ngụy và tâm chân 

Ngài Thật Hiền Đại Sư dạy rằng: “Ý niệm này nối tiếp ý niệm khác, ngước lên mà mong cầu Phật đạo, tư tưởng trước liên tục tư tưởng sau, nhìn xuống mà hóa độ chúng sanh, nghe Phật đạo lâu xa cũng không thoái chí khiếp sợ, xét chúng sanh khó độ mà không chán nản mệt mỏi, như trèo núi cao cả vạn dặm cũng quyết tận đỉnh, như lên tháp lớn đến chín tầng cũng cố tột nóc. Phát tâm như vậy gọi là chân. 

Có tội không sám hối, có lỗi không trừ bỏ, trong bẩn ngoài sạch, trước siêng sau nhác, tâm tốt dẫu có cũng phần lớn bị danh lợi xen lấn, thiện pháp dẫu tu cũng phần nhiều bị vọng nghiệp nhuốm bẩn. Phát tâm như vậy gọi là ngụy”.  

Tâm ngụy

"Ngụy" nghĩa là giả tu. Từ lời dạy của Ngài Thật Hiền Đại Sư, chúng ta hiểu về tâm ngụy như sau:

- Có tội không sám hối, có lỗi không trừ bỏ. 

- Trong bẩn ngoài sạch: Bên ngoài trau chuốt bóng bẩy, sạch sẽ; nói những lời hay nhưng bên trong tâm nhơ nhớp, xấu xa. 

- Trước siêng, sau lười: Năm đầu tu hành còn chăm chỉ, thời khóa đầy đủ nhưng sang những năm sau thì bê trễ, bỏ thời khóa,... 

- Dẫu có tâm tốt cũng phần lớn bị danh lợi xen lẫn thiện Pháp, dẫu tu cũng phần nhiều bị vọng nghiệp nhuốm bẩn. 

Tâm chân 

“Chân” là chân thật. Trong Văn khuyến phát Bồ đề tâm, Ngài Thật Hiền Đại Sư dạy: “Ý niệm này nối tiếp ý niệm khác, ngước lên mà mong cầu Phật đạo, tư tưởng trước liên tục tư tưởng sau, nhìn xuống mà hóa độ chúng sanh, nghe Phật đạo lâu xa cũng không thoái chí khiếp sợ, xét chúng sanh khó độ mà không chán nản mệt mỏi, như trèo núi cao cả vạn dặm cũng quyết tận đỉnh, như lên tháp lớn đến chín tầng cũng cố tột nóc: Phát tâm như vậy gọi là chân”.

Người phát tâm Bồ đề chân thật là người dù biết việc tu hành rất lâu xa nhưng không ngại, không sợ; dù thấy chúng sinh nhiều vô tận cũng không thối chí. 

Như vậy, hai chữ “chân tu” không phải đơn giản. Chân tu thì chắc chắn sẽ thành Phật, được Phật hộ trì. Còn ngụy tu, giả tu thì không thể được chư Phật, Bồ tát, thiện Thần, hộ Pháp hộ trì.

Tâm tiểu và tâm đại

Ngài Thật Hiền Đại Sư dạy: “Chúng sanh giới hết nguyện ta mới hết, Bồ đề đạo thành nguyện ta mới thành. Phát tâm như vậy gọi là đại. Coi ba cõi như lao ngục, nhìn sanh tử như oan gia, chỉ mong tự độ, không dám độ người. Phát tâm như vậy gọi là tiểu”.

Tâm tiểu  

Tiểu tâm là người tu hành chỉ với mong muốn độ cho bản thân, gia đình, họ hàng thành Phật, hay phát nguyện sinh về Tây phương để hưởng an lạc, không muốn quay trở lại cõi Sa Bà độ sinh.

Tâm đại

Tâm đại là nguyện độ chúng sinh đến cùng, bao giờ chúng sinh độ tận mới thành Phật. 

Tâm thiên và tâm viên 

Trong Văn khuyến phát Bồ đề tâm, Ngài Thật Hiền Đại Sư nói rõ về tâm thiên và tâm viên như sau: “Nếu ngoài tâm thấy có chúng sanh, có Phật đạo, rồi nguyện độ, nguyện thành, công phu không xả, thấy biết không tan. Phát tâm như vậy gọi là thiên. Nếu biết tự tánh là chúng sanh nên nguyện độ thoát, tự tánh là Phật đạo nên nguyện thành tựu, không thấy một pháp nào ngoài tâm mà có, đem cái tâm vô tướng phát cái nguyện vô tướng, làm cái hạnh vô tướng, chứng cái quả vô tướng, cái tướng vô tướng cũng không thấy có được. Phát tâm như vậy gọi là viên”. 

Tâm thiên 

Tâm thiên tức là lệch một bên. Với trí tuệ của bậc Đại giác ngộ, Đức Phật dạy: “Nhất thiết Pháp giới duy tâm tạo”. Tức là tất cả chư Phật cho đến thập phương pháp giới, trời, mây, trăng, gió, đất liền, núi sông, chúng sinh, cây cỏ,... đều từ tâm biến hiện ra. Tâm làm chủ và tạo nên pháp giới này. Chính vì thế không nên nghĩ rằng chúng sinh ở ngoài tâm mình, họ đều ở trong tâm mình.

Như khi mở mắt, tưởng thấy mọi người ở ngoài nhưng thực chất là đang thấy mọi người trong mắt mình. Tất cả chúng sinh đều ở trong bản tâm thanh tịnh. Cho nên, người tu học Phật phải thấy được điều này để không chấp trước công phu. Người phát tâm không vướng mắc mới thật sự là không bị thiên lệch.

Tâm viên 

Tâm viên tức là tròn đầy. Nên chọn tâm tròn đầy để phát nguyện Bồ đề, không nên chọn tâm thiên, lệch lạc.

Trong kinh 42 Chương, Đức Phật dạy: Tu y vô tu mới thật là tu, chứng vô chứng chứng thật là chứng. Phải mở con mắt bát nhã, trí tuệ mới thấy được thế nào là tu mà như không tu, chứng mà như không chứng. Điều này cần phải học vì nếu không học sẽ vướng mắc và không thể thấu được. Cho nên, để tránh tâm thiên, được tâm viên thì nhất định phải học Pháp.

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về 8 sắc thái tâm người phát Bồ đề tâm cần biết. Mong rằng qua bài viết này, quý Phật tử có thể hiểu rõ và chuẩn bị 4 nguồn tâm chân chính là chính tâm, chân tâm, đại tâm, viên tâm và gạn lọc 4 nguồn tâm là tâm tà, ngụy tâm, tiểu tâm, thiên tâm để phát tâm Bồ đề chân thật, dũng mãnh, được lợi ích và an vui đời này, đời sau.