Vu lan: Tháng đại phúc tri ân và những việc nên làm để báo hiếu cha mẹ

Lễ Vu lan là một trong những ngày lễ lớn và thiêng liêng của Phật giáo, mang ý nghĩa sâu sắc về đạo hiếu và lòng tri ân. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng tình hiếu thảo với cha mẹ hiện đời, đồng thời hồi hướng phước lành cho cha mẹ nhiều đời và thân bằng quyến thuộc đã khuất. 

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về nguồn gốc, ý nghĩa lễ Vu lan cùng những việc làm thiết thực giúp mỗi người trọn vẹn chữ hiếu trong mùa đại lễ này.

Lễ vu lan là gì?

Lễ Vu lan là một trong những Đại lễ quan trọng của Phật giáo. Nghĩa của từ Vu lan trong tiếng Phạn là Ullambana, được dịch ra là “giải đảo huyền” - cứu khổ nạn treo ngược trong địa ngục, hay nói chung là cứu khổ những chúng sinh bị đọa đày trong cõi địa ngục, ngạ quỷ. 

Đối với người đệ tử Phật, tháng Vu lan là tháng đại phúc bởi được tổ chức vào thời điểm chư Tăng kiết hạ sau ba tháng an cư. Ba tháng này là khoảng thời gian chư Tăng tập trung ôn luyện, chia sẻ, sách tấn, cùng nhau tu tập thúc liễm thân tâm nên trí tuệ được khai mở, giới đức tăng trưởng. Nhờ đó, các Thầy sẽ đắc đạo quả nhiều hơn. 

Chúng sinh cúng dường cho chư Tăng an tu thì công đức, phúc báu rất lớn. Công đức này có thể hồi hướng cho cha mẹ hiện đời được sức khỏe, an lành; hồi hướng cho cha mẹ, thân nhân quyến thuộc quá vãng được thoát khổ, siêu sinh về cảnh giới cao đẹp hơn.

Chính từ ý nghĩa đó, cho nên đây cũng là dịp để những người con được bày tỏ niềm tri ân và báo hiếu đến cha mẹ. Bên cạnh đó, Vu lan cũng được gọi là tháng xá tội vong nhân - tha tội cho những người đã mất. Bởi trong tháng này, nhờ con cháu trên dương thế làm những việc phúc thiện hồi hướng nên gia tiên tiền tổ được thoát khổ địa ngục hoặc ngạ quỷ.

Nguồn gốc, ý nghĩa ngày lễ Vu lan báo hiếu

Nguồn gốc lễ Vu lan

Lễ Vu lan báo hiếu bắt nguồn từ tích Tôn giả Mục Kiều Liên cứu mẹ, được ghi lại trong kinh Vu Lan Bồn. Tôn giả Mục Kiều Liên là vị đại đệ tử thần thông bậc nhất trong Tăng đoàn của Đức Phật. Khi chứng đắc Thánh quả A La Hán, Ngài đã dùng thiên nhãn soi khắp tất cả thế gian xem mẹ đang ở đâu. Ngài nhìn khắp các cảnh giới, từ nhân gian đến cõi Trời và đau xót phát hiện mẹ mình đang bị đọa làm ngạ quỷ, bụng to như trống, cổ nhỏ như cây kim, sống trong cảnh đói khát, khổ sở vô cùng.

Ngài thương cảm, đi khất thực một bát cơm dâng lên mẹ. Nhưng do bản tính tham lam, ích kỷ và những nghiệp ác đã tạo khi còn sống, mẹ Ngài không thể ăn được vì bát cơm cháy rực lên như than hồng. Dù đã dùng hết sức thần thông nhưng Ngài vẫn không thể giúp mẹ ăn được. Tôn giả bèn cầm bát cơm về, bạch với Đức Phật Thích Ca.

Đức Phật dạy rằng: muốn cứu mẹ thoát khỏi cảnh ngạ quỷ, cần phải chờ đến ngày Tự tứ - Rằm tháng 7 âm lịch, thời điểm chư Tăng kết thúc ba tháng an cư kiết hạ, giới đức viên mãn, tu hành thanh tịnh. Vào ngày này, nếu cúng dường trai Tăng, hồi hướng công đức đó cho mẹ, thì bà sẽ được siêu thoát, sinh về cảnh giới an lành.

Vâng lời Phật dạy, Ngài Mục Kiều Liên đã về chuẩn bị đại lễ cúng dường trai Tăng. Và khi chư Tăng thọ thực, chú nguyện thì mẹ của Ngài lập tức chuyển hóa những tâm bất thiện, phát khởi tâm thanh tịnh, thoát kiếp ngạ quỷ, sinh về thiên cung. Không chỉ riêng mẹ Ngài, mà trong ngày ấy, nhiều ngạ quỷ khác cũng được siêu thoát, nhờ vào công đức rộng lớn từ lễ cúng dường trai Tăng đó. 

Ý nghĩa lễ vu lan

Vu lan luôn gợi nhắc mỗi người nhớ đến cha mẹ. Trong nhịp sống bận rộn suốt một năm, có khi chúng ta vô tình quên mất công ơn sinh thành. Nhưng khi mùa Vu lan về, người đệ tử Phật lại được nhắc nhớ hàng ngày về đạo hiếu.

Vào dịp này, người con Phật luôn tha thiết mong muốn làm điều gì đó cho cha mẹ hơn những dịp khác. Bởi dịp này, chúng ta không chỉ nhớ đến cha mẹ hiện đời mà còn nhớ đến cha mẹ đời trước và những thân bằng quyến thuộc quá vãng. 

Như trong Thông bạch Đại lễ Vu lan - Báo hiếu Phật lịch 2569 của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) có nêu rõ: “Lễ hội Vu lan của đạo Phật từ lâu đã hòa quyện với triết lý, truyền thống văn hóa hiếu nghĩa, uống nước nhớ nguồn của dân tộc và tục thờ cúng ngày Rằm tháng Bảy âm lịch hình thành mùa lễ hội Vu lan Báo hiếu. Đây là thời gian để mỗi người thực hành và khắc sâu hạnh nguyện báo hiếu với cha mẹ, ông bà và những người thân yêu, đồng thời cũng là thời gian tưởng nhớ, tri ân tổ tiên, anh hùng dân tộc, Anh hùng Liệt sĩ, cửu huyền thất tổ của người Việt Nam”.  

Vu lan 2025 được tổ chức vào ngày nào?

Theo hướng dẫn trong Thông bạch số 374/TB-HĐTS của Hội đồng Trị sự GHPGVN, Đại lễ Vu lan PL.2569 - DL.2025 được tổ chức vào các ngày trong tháng 7 âm lịch năm Ất Tỵ, chính lễ vào ngày Rằm tháng 7 năm Ất Tỵ (tức ngày 06/9/2025).

Những điều nên làm nhân mùa Vu lan để vẹn tròn chữ hiếu

1. Thực hành lời Phật dạy để mang lại hạnh phúc cho cha mẹ

Báo hiếu là nỗi lòng của tất cả Phật tử và những người con, cháu,… có tấm lòng hiếu thảo. Chúng ta thường nghĩ việc báo hiếu là chỉ cần chăm sóc khi ông bà, cha mẹ còn sống và cúng lễ đầy đủ khi quá vãng. Nhưng với tuệ giác của Đức Phật, các việc làm đó có thể chưa hoàn toàn trọn vẹn.

Vì vậy, nhân mùa Vu lan, chúng ta có thể học gương hiếu của chư Phật, Bồ Tát, Thánh Tăng và lời dạy của Đức Phật về cách báo hiếu đầy đủ cho cha mẹ tổ tiên. Từ đó áp dụng vào thực tế đời sống, khiến cho cha mẹ tổ tiên được lợi ích, an lành, giải thoát và người (con) báo hiếu sẽ được phước báu hạnh phúc nhiều đời.

>>> Xem thêm: Cách báo hiếu cha mẹ trọn vẹn nhất theo lời Phật dạy 

Quý bạn đọc có thể sắp xếp tùy duyên tu tập theo Chương trình tu tập Vu Lan báo hiếu - Cầu siêu Rằm tháng 7 từ mùng 1/7 âm lịch đến 10/7 âm lịch để tán dương, tụng kinh thiền quán, tăng trưởng tâm hiếu hạnh, khắc ghi công ơn sinh thành, dưỡng dục của ông bà, cha mẹ… và lòng kính nhớ tổ tiên.

2. Sắm sửa vật thực, lo liệu phần cúng lễ gia tiên 

Trong tháng 7 Vu lan, chúng ta nên sắm sửa vật thực, chăm chút phần cúng lễ cho gia tiên. Vì cha mẹ thường lo lắng khi mất đi không có người thờ cúng hay việc thờ cúng không đến nơi đến chốn. Khi chúng ta thể hiện được việc chăm sóc cho gia tiên, người thân đã mất bằng việc thờ cúng đầy đủ thì cha mẹ được vui vẻ và an tâm. Đó là một nhân duyên để cha mẹ nương tựa vào mình. Đây cũng là việc bố thí vô úy, cứu khổ ban vui, mang lại hạnh phúc cho cha mẹ. 

3. Làm các việc lợi ích chúng sinh

Chữ "hiếu" trong kinh Phật không chỉ dừng lại là có hiếu với cha mẹ, tiên tổ mà còn nâng tầm, rộng ra là hiếu với dân, với nước và với chúng sinh. Bởi Đức Phật dạy: Tất cả chúng sinh, những người nữ đã từng là mẹ Ta, những người nam đã từng là cha Ta trong vô lượng kiếp luân hồi. Cho nên, người đệ tử Phật cũng phải thấy được tất cả chúng sinh đều đã từng là cha mẹ của mình, không bao giờ làm khổ chúng sinh, tìm mọi cách cứu chúng sinh. Đó chính là cứu cha mẹ trong nhiều kiếp. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về nguồn gốc, ý nghĩa lễ Vu lan cũng như cách báo hiếu trọn vẹn nhất cho cha mẹ nhân dịp đặc biệt này. Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tìm hiểu thêm những bài giảng khác về ân đức của hai đấng sinh thành, nhân duyên cha mẹ và con cái trong chuyên mục Tình yêu - Gia đình để hiểu và tăng trưởng thêm nguồn tâm hiếu hạnh.

Nếu còn điều gì cần được giải đáp, quý độc giả vui lòng để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!