Năm triền cái: 2 cách diệt trừ để tâm trí an định theo lời Phật dạy

5 triền cái (còn được gọi là ngũ triền cái hay ngũ cái) là những điều làm che mờ tâm trí, gây ra nhiều phiền não, khó khăn và cản trở trong đời sống cũng như quá trình tu học. Trong thực tế, những chướng ngại này thường biểu hiện qua các trạng thái rất quen thuộc như: ngồi thiền mà buồn ngủ rũ rượi; tâm trí lăng xăng, lao xao không an định được; dễ nổi cáu trước sự việc hay dễ mất niềm tin khi tu học;... 

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về ngũ triền cái, cũng như cách nhận diện và đưa ra giải pháp loại bỏ để được tỉnh táo, giữ trí tuệ sáng suốt, giải quyết mọi công việc tốt đẹp.

5 triền cái là gì? Tìm hiểu về 5 triền cái

“Triền” tức là trượt đi; “cái” tức là che trùm, che mờ tâm sáng. 5 triền cái là năm điều che mờ tâm khiến mất đi tính sáng suốt. Chúng ta cần tu tập để “chiến đấu”, loại bỏ những điều này. 

5 triền cái bao gồm: tham dục, sân giận (sân nhuế/sân hận), hôn trầm (thụy miên), trạo cử (trạo hối, buông lung, phóng dật), nghi ngờ.

1. Tham dục - Cạm bẫy của những ham muốn làm lu mờ trí tuệ

Tham dục là tâm tham muốn, tham đắm dục lạc, các thú vui ngũ dục (tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống, ngủ nghỉ). Khi tham khởi lên, nó sẽ che mờ khiến mất đi trí tuệ, sự sáng suốt, quên đi đạo đức, tình nghĩa, tâm trí không an được.

2. Sân giận - “Ngọn lửa” thiêu rụi sự sáng suốt

Sân giận là tâm bực bội, khó chịu, oán ghét hay hận thù với người khác hoặc với những việc bất toại ý. Khi tâm sân nổi lên, nó che phủ tâm trí khiến mất đi sự sáng suốt.

3. Hôn trầm - Trạng thái lơ mơ, mê mờ

Hôn trầm là trạng thái mê mờ, buồn ngủ, lơ mơ. Hôn trầm không đơn giản, nhiều khi chúng ta đang đi mà vẫn có thể hôn trầm. Hôn trầm đè vào tâm khiến tâm mờ tối, không tỉnh giác, không sáng suốt, ngăn che chướng đạo.

4. Trạo cử - Tâm trí lao xao không ngừng

Trạo cử là trạng thái tâm lăng xăng, dao động, miên man, phóng dật chạy theo ngoại cảnh mà không an trú được. Nó giống như nồi nước sôi cứ sủi tăm, lao xao những bọt nước không bao giờ lắng trong được; hay như con khỉ chuyền cành, từ cành này sang cành kia.

5. Nghi ngờ - Rào cản khiến thối thất tâm tu, đánh mất phước thiện

Nghi ngờ là sự hoài nghi đối với Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng), nghi ngờ phương pháp tu tập, hoài nghi vị Thầy hướng dẫn và nghi ngờ cả chính căn cơ, khả năng của bản thân mình. Lòng nghi ngờ là chướng ngại rất lớn khiến hành giả thối thất đạo tâm, mất đi thiện phước, làm chướng ngại sự nhiệt tâm, tinh cần của bản thân. 

2 phương pháp diệt trừ ngũ triền cái

1. Xây dựng niềm tin vững chắc

Lòng tin của chúng ta như một cái màng lọc bụi, không cho các bụi bặm phiền não rơi, lẫn vào trong tâm, giúp cho tâm được yên lặng, trong sạch; mà các bụi bặm phiền não đó chính là ngũ triền cái (theo kinh Mi Tiên Vấn Đáp). Ví như bình lọc nước có công năng gạn lọc tất cả bùn dơ, vẩn đục; chỉ còn lại nước trong sạch, tín cũng có công năng lọc sạch uế trược, phiền não.

Để xây dựng niềm tin vững chắc, bạn cần thực hiện những điều sau:

- Thân cận bậc thiện hữu tri thức: Chúng ta cần thường thân cận những bậc thiện hữu tri thức để được giảng trạch, tháo gỡ tận gốc những khúc mắc và sự hoài nghi trong lòng.

- Chăm chỉ học hỏi và tư duy giáo Pháp: Khi học, hiểu Pháp thì chúng ta mới tin, chứ không phải tin mù quáng hay nghi ngờ.

- Thực hành Phật Pháp: Chúng ta đã học Pháp thì phải thực hành, ứng dụng lời Phật dạy mới có thể sinh được lòng tin kiên định, chắc chắn. Ví dụ: Khi học về giới, chúng ta bắt đầu thực tập giữ giới, thấy tâm rất an lạc, thanh thản và lúc ấy lòng tin tăng trưởng, thấy được những lời Đức Phật dạy rất đúng đắn, lợi ích cho mình.

2. Thực hành quán pháp trong thiền Tứ niệm xứ

Bản chất của ngũ triền cái là pháp ở trong tâm chúng ta (tham dục, sân giận, hôn trầm, trạo cử, nghi ngờ) và chúng ta cần quán sát chúng. 

Tức quan sát và nhận diện xem tâm trí mình đang bị chướng ngại nào chi phối để trừ diệt nó. Ví dụ: khi ngồi thiền, nghĩ đến việc trưa nay có món gì ngon,... ta phải nhận diện được đó là tham dục. Quá trình tu tập này là một cuộc chiến đấu rất quyết liệt. 

Xin mời các bạn tìm hiểu chi tiết về phương pháp thực hành qua bài viết: Tu thiền Tứ niệm xứ: Phương pháp cắt đứt phiền não, đạt chân hạnh phúc

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về ngũ triền cái. Mong rằng, quý vị sẽ hiểu được đúng về năm phiền não ngăn che, chướng ngại chúng ta. Đồng thời, biết cách tu tập để dần loại bỏ được những vấn đề đang gặp phải như: buồn ngủ khi ngồi thiền; tâm trí bị phóng dật; bị tâm tham chi phối,... để có được trí tuệ, gặt hái được những điều tốt đẹp.

Ngoài ra, các bạn có thể tìm hiểu thêm những bài giảng về kiến thức Phật giáo khác tại chuyên mục Tu tập - Giác ngộ. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!