Tâm hỷ: 2 cách cởi bỏ đố kỵ, nuôi dưỡng tâm thiện để sống đời an vui

Tâm hỷ là tâm thường hoan hỷ, tùy hỷ, tùy thuận, không có đố kỵ và ganh ghét với mọi người. Khi thực hành tâm này, tâm hồn chúng ta luôn mát mẻ, tự tại, “dập tắt” đi “ngọn lửa” đố kỵ thiêu đốt, bảo vệ được phước báu; đồng thời mang lại nhiều lợi ích to lớn khác như: được hạnh phúc, được mọi người yêu mến, công việc thông suốt,... Thực hành theo lời Phật dạy sẽ giúp chúng ta nuôi dưỡng nguồn tâm thiện này để đạt được những điều tốt đẹp trong cuộc sống. 

Tâm hỷ là gì? "Phần thưởng” khi chiến thắng “cái tôi” nhỏ nhen và ích kỷ

- Định nghĩa: Hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ, luôn vui vẻ và hoan hỷ đối với mọi người, chúng sinh. Nó thể hiện sự hân hoan, khinh khoái ở nơi tâm; khác với niềm vui ở thân (niềm vui ở thân gọi là lạc).

- Vị trí trong tứ vô lượng tâm: Hỷ là một trong bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả) - bốn tâm đặc biệt quan trọng trong lộ trình tu học Phật Pháp.

- Biểu hiện: Không đố kỵ mà thường tùy hỷ với mọi người, dù người đó có thành công hay tài năng vượt trội hơn mình.

- Phần thưởng khi chiến thắng tâm đố kỵ: Khởi tâm hoan hỷ, sung sướng trước việc làm thiện, hay thành công của người khác chính là hạt giống giúp tâm hỷ được nảy nở, sinh sôi và phát triển. Nhờ công đức ấy, phúc lành sẽ phát sinh đến cho chúng ta. Đó chính là “phần thưởng” khi chiến thắng tâm đố kỵ, vượt qua tâm nhỏ nhen ích kỷ.

- Hai cấp độ của tâm hỷ: 

(1) Hỷ thế tục (niềm vui của cuộc sống tại gia): Là niềm vui khi chúng ta đạt được ngũ dục (kinh doanh có lãi, có tình yêu, thăng quan tiến chức, có đồ ăn ngon,...); niềm vui khi thoát khỏi khổ nạn, tai ương; khi gặp lại người thân đã chia ly; mong cầu được toại ý;... Những niềm vui này thường thể hiện rất rõ và là niềm vui ngắn ngủi .

(2) Hỷ vô lượng (niềm vui vô lượng): Niềm vui này rất sâu lắng, nhẹ nhàng, thanh tịnh, an lạc. Trong niềm vui này có tâm yêu thương và mở rộng đến vô biên không gian và vô lượng chúng sinh. Đó là niềm vui trong tu tập, khi chiến thắng được nội tâm, những tâm nhỏ nhen, ích kỷ của bản thân hay khi ngồi thiền sinh ra hỷ lạc của thiền. Niềm vui này lâu dài và có thể đi đến niềm vui của Niết bàn bất tuyệt.

Sức mạnh to lớn của tâm hỷ - Suối nguồn cho cuộc đời hạnh phúc

Nuôi dưỡng tâm hỷ giúp mang lại phước lành, đem đến bình an, hạnh phúc ngay trong cuộc sống thường nhật. Dưới đây là những giá trị và lợi ích to lớn do tâm hỷ mang lại:

- “Bòn mót” phước báu: Đức Phật dạy khi sinh tâm hoan hỷ, vui theo với việc phước thiện của người, sẽ có được phước báu ngang bằng với người làm việc thiện.

- Đối trị và tiêu trừ các tâm bất thiện: Tâm hỷ đối trị được tâm không vui vẻ, hay tâm ganh ghét, đố kỵ.

- Tránh giảm phước báu: Đố kỵ với người sẽ làm bản thân bị tổn giảm phước báu; tâm hỷ giúp bảo vệ và tăng trưởng nguồn phước lành của chính mình.

- Đạt được hạnh phúc: Chúng ta sẽ cảm thấy vui vẻ, hoan hỷ ngay lập tức và có được giấc ngủ ngon nếu biết hoan hỷ với thành công, việc phước lành của người hoặc biến niềm vui của người khác thành niềm vui của mình. 

- Dễ dàng học hỏi và được giúp đỡ: Khi hoan hỷ trước thành công của người, tự khắc tâm chúng ta sẽ muốn học hỏi, noi theo họ. Đồng thời, khi đối phương cảm nhận được tâm chúng ta như vậy, họ mới có thể hỗ trợ, giúp đỡ chúng ta.

- Được mọi người yêu mến: Với tâm hoan hỷ, chúng ta đến hội chúng nào được mọi người yêu quý, được tiếp đón một cách nhiệt tình. 

- Sống thoải mái, cảm nhận được niềm vui trong hội chúng: Có được tâm hỷ, chúng ta sống trên đời rất thoải mái, đi đến hội chúng nào cũng vui vẻ.

- Công việc thông suốt: Tâm hoan hỷ có khả năng làm cho mọi việc trở nên trôi chảy; ví dụ, trong công việc, một người lãnh đạo với tâm hoan hỷ sẽ dễ dàng thông qua và giải quyết công việc dễ dàng hơn.

Cách nuôi dưỡng tâm hỷ - Tăng trưởng ruộng phước lành 

Nhận diện và trừ bỏ tâm đố kỵ

Còn tâm đố kỵ thì không bao giờ có được hỷ tâm; cho nên, chúng ta cần trừ bỏ tâm đố kỵ. Dưới đây là các cách để trừ bỏ tâm đố kỵ:

(1) Tập tùy hỷ, khen ngợi người khác: Trước sự thành đạt của người khác chúng ta cần tập tùy hỷ, khen họ. Lời khen ban đầu có thể chưa thật tâm, nhưng tập dần tâm ta sẽ dịu đi, gai góc của sự đố kỵ cũng bớt đi.

(2) Chủ động làm việc giúp đỡ: Khi thấy ai đó hơn mình, thay vì tìm mọi cách để hãm hại hay ác hại họ, chúng ta xem họ cần giúp đỡ gì thì tìm cách hỗ trợ. Làm như vậy, tâm đố kỵ sẽ dần tiêu tan. 

(3) Tập quán bình đẳng (pháp tu hoán đổi): Khi chúng ta đặt mình vào địa vị của người khác, chúng ta sẽ thông cảm được với người, bớt đi tâm ganh ghét đố kỵ.

(4) Nhận diện bản thân: Chúng ta phải luôn nhận diện bản thân, chứ không phải nhìn vào người khác và đòi được như họ trong khi khả năng của ta và họ là khác nhau. Làm như vậy sẽ giúp chúng ta vượt qua tình trạng mệt mỏi, trầm cảm và căng thẳng do tâm đố kỵ gây ra.

(5) Thực tập tu tứ vô lượng tâm (từ, bi, hỷ, xả) có thể đối trị được những tâm bất thiện, trong đó có tâm đố kỵ.

(6) Chúng ta cần phải quán về sự nguy hiểm, những điều không tốt đẹp do tâm đố kỵ gây ra.

Thực hành tùy hỷ - Vui với việc lành của người

Khi nhận biết được sự nguy hại của tâm đố kỵ, chúng ta cần trừ bỏ và tập khơi dậy, tu tâm tùy hỷ, tâm hoan hỷ (hỷ vô lượng). Chúng ta phải tập vui trước việc làm tốt, trước thành công của người; rồi khởi tâm hoan hỷ với tất cả việc lành, quả lành của mọi người. Chính nguồn tâm này giúp ta sống ở đời được thoải mái và không bị đau khổ. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về tâm hỷ. Chúng ta thấy được đây là một tâm tốt cần nuôi dưỡng. Việc thực hành tâm hỷ giúp tăng trưởng phúc báu, chuyển hóa các tâm bất thiện, được mọi người yêu mến, được an vui, hạnh phúc,... Hy vọng qua bài viết này, các bạn biết cách để khơi dậy và làm lớn mạnh hạt giống thiện lành ấy trong chính tâm thức mình.

Ngoài ra, các bạn có thể tìm hiểu thêm những bài giảng về kiến thức Phật giáo khác tại chuyên mục Tu tập - Giác ngộ. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!