Buông bỏ là gì? 3 nguyên nhân khó buông và cách buông bỏ để tâm an

Buông bỏ thường bị hiểu lầm là phải “xóa sạch” ký ức, khiến nhiều người sợ hãi, không dám buông những điều đã qua cho nhẹ lòng. Vì vậy, mọi người thường ôm chấp những chuyện cũ, cho rằng nó là “của mình” nên quẩn quanh trong vòng vây đau khổ, không thoát ra được. 

Tuy nhiên, theo góc nhìn đạo Phật, buông bỏ không phải là quên đi tất cả mà là nhớ hết nhưng không còn dính mắc hay bị chi phối bởi cảm xúc yêu/ghét. Việc thấu hiểu và thực hành buông bỏ đúng cách chính là hành trình "tự cởi trói" cho tâm hồn, giúp chúng ta thoát khỏi sự khổ đau để đón nhận hạnh phúc và những khởi đầu mới tốt đẹp hơn…  

Bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị hiểu đúng bản chất của sự buông bỏ theo quan điểm nhà Phật và cung cấp phương pháp thực hành để tìm lại sự bình yên, hạnh phúc đích thực, thoát khỏi những gánh nặng tâm lý. 

Buông bỏ là gì? 

Buông bỏ là không dính mắc, chấp trước một điều gì; trong đó, dính mắc là ái (tất cả cảm xúc yêu hoặc ghét). Trên đời này, điều gì cũng khiến chúng ta ái được, hợp ý thì yêu thích nhưng yêu không được thì ghét. 

Tuy nhiên, cần hiểu đúng về buông bỏ:   

- Không phải là vô trách nhiệm hay vô đạo đức: Tức là chúng ta chỉ buông bỏ những tính xấu, sự chấp trước, tâm tham - sân - si; buông bỏ bằng sự xả tham (biết cho đi, bố thí) thì tâm được an lành. Còn đối với các đạo lý (làm con, bạn bè…) thì ta cần có trách nhiệm, làm tròn bổn phận trong các thiện pháp, siêng năng, có nghĩa có tình… 

- Tu là buông bỏ: Trong đạo Phật, tu chính là buông bỏ tất cả mọi dính mắc (ái), chấp trước, lưu luyến. 

5 lợi ích của việc buông bỏ đúng lúc 

1. Cảm nhận được hạnh phúc  

Buông bỏ là từ bỏ sự lo lắng, bất an; những điều không đem lại hạnh phúc cho chúng ta để từ đó cảm nhận được hạnh phúc.  

2. Tự “cởi trói” cho chính mình 

Khi ta biết buông bỏ, tha thứ cho người thì sẽ tự “cởi trói” cho chính mình. Ví dụ: Một người có lỗi với ta khiến ta rất giận. Khi họ quay lại xin lỗi:

- Nếu không buông bỏ, tha thứ: “Sợi dây” trói buộc ở trong lòng khiến ta vẫn đau khổ vì họ. 

- Nếu buông bỏ, tha thứ: Ta sẽ hoan hỷ, thanh thản, an lạc. 

3. Tạo cơ hội cho những khởi đầu mới tốt đẹp hơn

Việc dũng cảm buông bỏ những điều không còn phù hợp giúp ta bắt đầu lại với những hướng đi mới tốt đẹp hơn:

- Trong công việc: Sự buông bỏ công việc mà mình không thích thú, không đam mê, không thể phát triển - là cơ hội để ta tập trung vào những lĩnh vực đúng khả năng. Tuy ban đầu có thể khó khăn về thu nhập nhưng ta sẽ có được hứng khởi làm việc, không bị bế tắc. 

- Trong tình cảm: Thay vì níu kéo trong vô vọng khi đối phương không còn tình cảm với mình, việc buông bỏ tình cảm đúng lúc sẽ giúp cả hai người giữ lại những điều tốt đẹp của nhau, không dẫn đến những hậu quả xấu (giả dối, ác hại nhau…).

4. Cuộc đời bình an, tốt đẹp hơn

Buông bỏ giúp ta không sống mãi trong quá khứ. Nhờ vậy, hiện tại ta không đau khổ. Khi biết buông bỏ, thay vì “gặm nhấm” quá khứ để tiếp tục đau khổ thì hãy sống với hiện tại, tích cực làm thiện, xử lý các việc hiện tại bằng thiện pháp. Định hướng tâm thiện và nỗ lực như vậy thì chúng ta sẽ được hạnh phúc. 

5. Tiến tới sự giác ngộ và giải thoát luân hồi 

Buông bỏ sẽ giúp ta được giải thoát luân hồi khổ đau. Bởi theo đạo Phật, luân hồi bắt đầu từ tâm ái luyến, dính mắc, chấp trước. Trong 12 nhân duyên, ái và thủ (dính mắc và chấp trước) là 2 mắt xích quan trọng, chúng ta có thể phá được để thoát luân hồi. 

3 nguyên nhân con người khó buông bỏ 

1. Sự vận hành của lộ trình tâm lý

Nguyên nhân khiến chúng ta khó buông bỏ nằm ở chuỗi mắt xích “xúc - thọ - ái - thủ” trong 12 nhân duyên. Đây là lộ trình tâm lý thông thường: tiếp xúc sinh ra cảm thọ, cảm thọ sinh ra ái luyến, ái luyến rồi muốn chiếm hữu. 

- Xúc và thọ: Các căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiếp xúc với trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) thì sinh thọ. Ví dụ: Mắt nhìn thấy vật đẹp, tai nghe lời ngọt ngào… thì chúng ta nảy sinh cảm giác thích thú. 

- Ái và thủ: Từ sự thích thú đó, tâm bắt đầu nảy sinh sự dính mắc (ái). Một khi đã "ái", chúng ta sẽ muốn nắm giữ, chiếm hữu (thủ) và không muốn rời xa. Cho nên ta rất khó buông bỏ những điều này. 

2. Ký ức và hình ảnh vẫn còn trong tâm trí 

Khó buông bỏ một người hay một sự việc vì những hình ảnh liên quan đến người đó, việc đó vẫn còn ở lại trong tâm trí chúng ta. Điều này khiến chúng ta day dứt và đau khổ rất lâu dài. 

3. Sự ngã mạn và cố chấp 

- Không thể buông bỏ vì cái “tôi” quá lớn (ngã mạn). Ví dụ: Nếu thường cho rằng mình đúng, người khác sai thì dẫn đến không thể buông bỏ lỗi của người, không thấy được cái sai của mình, từ đó không tiến bộ được (do bảo thủ, chấp trước). 

- Cố chấp với những điều cũ, sợ sự khởi đầu mới. Ví dụ: Dù không được hạnh phúc trong một mối quan hệ nhưng ta không dám từ bỏ vì sợ bắt đầu mối quan hệ mới. 

Học cách buông bỏ để hạnh phúc, bình yên  

1. Nhìn nhận đúng đối tượng để buông bỏ đúng lúc 

- Mối quan hệ: Xem xét các mối quan hệ xã hội hoặc bạn bè mà ta cảm thấy mình “không thuộc về”, không đem lại hạnh phúc trong tâm hoặc nơi ta chỉ là sự chế giễu của người khác. Những mối quan hệ này nên loại bỏ. 

- Công việc: Đánh giá xem công việc hiện tại có mang lại đam mê, thích thú, sự phát triển hay hạnh phúc không? Và chúng ta tư duy thấu đáo về tất cả các cách thức có thể thay đổi, cải thiện tình hình công việc. Nếu không thể thay đổi, hãy mạnh dạn quyết định từ bỏ để bắt đầu một công việc mới. 

2. Thay đổi tư duy 

- Quán chiếu sự vô thường sinh - diệt: Tất cả các pháp ở thế gian đều vô thường, sinh diệt, không bao giờ tồn tại mãi mãi. Cho nên, chúng ta cũng không bao giờ nắm giữ được bất cứ điều gì. Hiểu được điều này, chúng ta sẽ dễ dàng buông bỏ, tha thứ. 

Ví dụ: Ta đang rất yêu thích một bông hoa đẹp. Nếu có một người đến lấy bông hoa và vứt xuống đất, làm hỏng nó thì ta sẽ bực tức. Khi đó, ta quán chiếu hoa này không tồn tại mãi mãi, có nở rồi sẽ tàn. Dù người kia không làm hoa hỏng thì đến một ngày nó cũng tự tàn, ta sẽ mất nó. Như vậy, ta sẽ dễ dàng buông bỏ, tha thứ cho người và không bị khổ đau vì quá dính mắc với bông hoa. 

- Nhận diện tâm ái: Ái (yêu, ghét) khiến chúng ta luẩn quẩn trong luân hồi nên cần nhận diện được ái để đoạn trừ nó. Chúng ta không nên để tâm mình dính mắc vào bất kỳ điều gì. Đây cũng là tư tưởng của một người tu hành chân chính, muốn đi đến chỗ giác ngộ, giải thoát triệt để. 

3. Tích cực chuyển hóa hiện tại

Đời sống của chúng ta không cố định mà có thể chuyển hóa. Cho nên, chúng ta không nên nắm giữ, áp đặt sự cố định mà luôn luôn thay đổi hiện tại, chuyển hóa đời sống này để được hưởng hạnh phúc. Chúng ta giải quyết mọi việc theo hướng tích cực, tốt đẹp nhất cho chính ta và mọi người xung quanh. Như vậy, ta sẽ dễ dàng buông bỏ, tha thứ. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về sự buông bỏ. Hy vọng qua bài viết, quý vị sẽ hiểu và biết cách thực hành buông bỏ đúng lúc để giải phóng tâm trí khỏi những gánh nặng tinh thần, chuyển hóa nỗi đau thành sự bình an, hạnh phúc. Hãy để tâm buông bỏ cho đời bình an, từ đó nhận ra giá trị của sự tha thứ, lòng vị tha và sống một cuộc đời ý nghĩa, trọn vẹn hơn. 

Quý vị cũng có thể tìm hiểu thêm những hướng dẫn chi tiết về việc ứng dụng Phật Pháp để tư duy giải quyết các vấn đề trong cuộc sống tại chuyên mục Phật Pháp ứng dụng. Ngoài ra, nếu còn điều gì thắc mắc, quý vị vui lòng để lại bình luận tại bài viết, gửi về chuyên mục Hỏi đáp Phật Pháp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, thân tâm thường lạc.