Lòng đố kỵ: “Ngọn lửa vô hình” thiêu đốt phước báu và cách chuyển hóa

Đố kỵ là một trạng thái tâm lý rất phổ biến, gần như ai cũng có thể vướng phải. Khi sự ganh tị khởi lên, chính bản thân chúng ta là người đầu tiên phải gánh chịu đau khổ, ăn không ngon, ngủ không yên, tâm trí luôn bất an, phiền não,... Đạo Phật chỉ rõ những nguồn cơn và phương pháp chuyển hóa tâm đố kỵ, giúp chúng ta thoát khỏi sự ràng buộc của tâm xấu này, để sống một cuộc đời an vui, hạnh phúc.

Sự đố kỵ - Gai góc trong mảnh vườn tâm

- Hạt giống xấu trong tâm: Đố kỵ là một hạt giống xấu, là gai góc trong mảnh vườn tâm. 

- Đố kỵ nằm trong tâm sân - là một trong ba độc (tham, sân, si) của con người.

- Xuất hiện khi thấy người khác hơn mình (kể cả anh em ruột) về các phương diện như: tài năng, đức độ, sắc đẹp, danh vọng, tài sản, quyền lực, trí tuệ,... 

Nhân duyên phát sinh lòng đố kỵ

1. Không nhìn nhận đúng năng lực của bản thân: Chúng ta có xu hướng nhìn vào thành tựu của người khác, rồi sinh tâm khao khát muốn đạt được như họ, trong khi năng lực thực tế của bản thân và họ khác xa nhau. 

2. Sự gần gũi về môi trường và hoàn cảnh: Chúng ta thường khởi tâm ganh ghét, đố kỵ với những người thân cận bên cạnh; tức là người cùng môi trường với mình (như đồng nghiệp, anh em,…). 

3. Tâm chấp thiện: Nếu chúng ta chấp thiện (làm thiện mà dính mắc vào đó) thì chúng ta không muốn ai giỏi bằng mình, thậm chí đố kỵ với người đã dạy cho bản thân.

Tác hại: Sự thiêu đốt của tâm đố kỵ làm tổn hao phước báu

1. Làm khổ bản thân: Người ôm tâm đố kỵ sẽ làm khổ bản thân trước tiên. “Ngọn lửa” đố kỵ sẽ thiêu đốt chúng ta, gây ra tình trạng ăn không ngon, ngủ không yên. Cứ mỗi khi nghĩ đến đối phương, chúng ta khó chịu; không suy nghĩ, làm được việc gì.

2. Nảy sinh các tâm bất thiện, đem lại những quả không lành: Trước sự thành công của người khác, bởi vì đố kỵ, chúng ta sẽ cảm thấy khó chịu, bất an, phiền não, đau khổ,... Chưa kể, việc đố kỵ dễ sinh ra nhiều tâm ác hại như: nói xấu sau lưng, bày mưu tính kế để hại người,... và từ đó chuốc lấy các quả xấu trong tương lai. 

Như Đề Bà Đạt Đa, từ nhỏ đã có lòng ganh tỵ với Thái tử Tất Đạt Đa (Đức Phật Thích Ca Mâu Ni sau này). Đến khi Thái tử Tất Đạt Đa đắc đạo, trở thành vị Phật, Đề Bà Đạt Đa đã đi xuất gia, vào Tăng đoàn của Phật. Nhưng vì tâm ganh ghét, đố kỵ với Phật, ông đã tìm cách hại Phật, chiếm ngôi giáo chủ và lãnh đạo Tăng đoàn. Vì những việc làm đó, ông bị “nuốt chửng” vào lòng đất khi đất nứt ra; sau đó, bị đọa xuống địa ngục A Tỳ.

3. Làm tổn hao phước báu: Khi tâm đố kỵ sinh khởi, nó làm chúng ta mất phước; nhất là đố kỵ với những người có phước báu, có đức lớn thì ta mất phước rất nhanh. Trong Tích Truyện Pháp Cú có nói đến việc Đề Bà Đạt Đa vì đố kỵ với Phật liền mất hết thần thông.

Cách buông bỏ tâm đố kỵ để được an vui, hạnh phúc

1. Tập tùy hỷ, khen ngợi người khác: Chúng ta tập tùy hỷ người khác, tức là vui với sự thành đạt của người và tập khen họ. Ban đầu, lời khen có thể chưa thật tâm, trong lòng còn ghen ghét, nhưng nhờ việc tập khen, lời khen sẽ dần trở thành thật, tâm ta sẽ dịu đi, gai góc của sự đố kỵ bớt đi.

Trong Lời Khấn Nguyện có đoạn:

“Xin tâm con sung sướng

Khi thấy người thành công

Hoặc gây tạo phước lành

Như chính con làm được.”

2. Chủ động giúp đỡ: Chúng ta nên tập hỗ trợ chính những người mà mình đố kỵ. Điều đó giúp tâm đố kỵ dần tiêu đi.

3. Tập quán bình đẳng (pháp tu hoán đổi): Chúng ta đặt mình vào vị trí của người khác, chúng ta sẽ nhận ra những điều bản thân không muốn, thì người khác cũng thế. Vì vậy, chúng ta không đem điều bản thân không muốn đến với người. Đồng thời, khi thấy người khác thành công, hãy coi đó như thành công của mình; như vậy tâm sẽ bình đẳng, không đố kỵ. 

4. Nhận diện bản thân: Chúng ta không nên nhìn vào người khác và đòi phải bằng họ. Hãy nhận diện bản thân để phát triển, vượt qua tâm đố kỵ, thoát khỏi tình trạng căng thẳng, mệt mỏi, trầm cảm. 

5. Thực tập tu tứ vô lượng tâm (từ, bi, hỷ, xả): Tâm từ, bi, hỷ, xả có thể đối trị được những tâm bất thiện, trong đó có tâm đố kỵ.

6. Quán chiếu về nguy hiểm của tâm đố kỵ: Chúng ta phải quán chiếu về sự nguy hiểm, nguy hại hay những quả không lành do tâm đố kỵ gây ra để từ đó trừ bỏ tâm này.

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về tâm đố kỵ - hạt giống xấu trong mảnh vườn tâm. Khi lòng đố kỵ phát sinh, nó sẽ thiêu đốt, làm chính chúng ta khổ đầu tiên, sinh ra nhiều tâm bất thiện, làm giảm phước báu,... Chúng ta cần thực hành các phương pháp như tập tùy hỷ, khen ngợi người khác; chủ động giúp đỡ người mình đang đố kỵ; thực tập tứ vô lượng tâm (từ, bi, hỷ, xả);... để sớm loại trừ tâm bất thiện này, được an vui, hạnh phúc, các mối quan hệ cũng trở nên tốt đẹp.

Ngoài ra, các bạn có thể tìm hiểu thêm những bài giảng về kiến thức Phật giáo khác tại chuyên mục Tu tập - Giác ngộ. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!