Ba la mật nghĩa là gì? Pháp tu tiêu trừ bản ngã để thành tựu giác ngộ

Ba la mật là pháp tu rốt ráo để chúng sinh đạt được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Nhờ thực hành các pháp ba la mật qua vô lượng kiếp, Thái tử Tất Đạt Đa (sau này là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni) đã đắc đạo, thành tựu trí tuệ siêu việt và quả vị Vô thượng Bồ đề. Năng lực không thể nghĩ bàn của pháp tu này được minh chứng qua sự kiện Đề Bà Đạt Đa lăn đá sát hại Đức Thế Tôn: Khi tảng đá lao đến Đức Phật, chính năng lực ba la mật của Ngài đã khiến hai tảng đá khác từ lòng đất trồi lên để ngăn chặn và đỡ lấy tảng đá kia, bảo vệ Ngài khỏi hiểm nguy. 

Như vậy, ba la mật là pháp tu dẫn đến sự giác ngộ, có năng lực bảo hộ hành giả vượt qua mọi nghịch cảnh. Nếu chúng ta thực hành thì sẽ được lợi ích thù thắng như: thành tựu tâm bình đẳng; được phước báu vô lượng; gieo nhân được giàu có, đầy đủ tài sản; giúp thành tựu các điều mong nguyện chính đáng,...

Ba la mật là gì? Giải mã về năng lực phi thường của ba la mật

Ba la mật là những công hạnh đưa đến sự giác ngộ tuyệt đối, được giải thoát an lạc. Đây là lộ trình thiết yếu để các bậc Bồ tát tích lũy đủ công đức thành Phật qua nhiều đời kiếp. Khi thành tựu các pháp ba la mật, người thực hành sẽ có những năng lực bất khả tư nghì. Các minh chứng vi diệu về năng lực này có thể kể đến như:

- Bình bát trôi ngược dòng sông: Trước khi Thái tử Tất Đạt Đa quyết định thực hành thiền định dưới cội Bồ đề và thành tựu quả vị, Ngài đến sông Ni Liên Thiền, thả chiếc bát xuống dòng sông và phát nguyện: “Nếu dưới cội cây kia, mà ta đắc thành quả vị Chính đẳng giác, thì xin bát vàng này trôi ngược dòng sông. Bằng không thể đắc quả Phật, thì bát vàng này sẽ trôi xuôi”. 

Sau đó, chiếc bát cứ thế trôi ngược dòng. Điều này minh chứng Ngài sẽ thành tựu lời nguyện. Dòng nước vốn chảy xuôi, nhưng với nguyện lực chân thật của Thái tử Tất Đạt Đa, bình bát ấy có thể trôi ngược dòng. Và trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp, Đại đức Na Tiên có nói rằng, nếu chân thật ba la mật và nguyện lực ba la mật kết hợp thành một khối nhất như (gọi là nguyện lực chân thật) thì bất cứ chuyện gì trên thế gian đều có thể thành tựu như ý muốn.

- Đại địa tự động nâng đỡ: Trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp, Đại đức Na Tiên có nhắc đến việc Đức Phật ngự đến đâu, những chỗ đất khuyết lõm tự đẩy lên cho đầy, chỗ gò cao tự bằng phẳng lại như mặt trống để nâng đỡ bước chân Ngài. Điều đó được kết tinh từ công đức và năng lực tu tập ba la mật vô lượng của Đức Thế Tôn.

Tìm hiểu về các pháp ba la mật - Thực hành đưa đến giác ngộ, giải thoát

1. Theo Phật giáo Phát triển

Theo Phật giáo Phát triển có 6 pháp ba la mật (lục độ ba la mật) gồm: bố thí ba la mật, trì giới ba la mật, nhẫn nhục ba la mật, tinh tấn ba la mật, thiền định ba la mật, trí tuệ ba la mật. Cụ thể như sau:

(1) Bố thí ba la mật (còn gọi là tam luân không tịnh): Người bố thí không thấy mình là người thí, không thấy người kia là người nhận thí và không thấy cả vật thí. Tức là phải bố thí rất thuần thục, trở thành việc tự nhiên, không phải lưu tâm hay chú trọng đến nó. Và bố thí ba la mật là một trong các ba la mật đứng đầu, người đệ tử Phật phải thực hành đầu tiên.

(2) Trì giới ba la mật: Giữ theo đủ mọi giới luật, tu tập các Pháp khổ hạnh đúng như Phật dạy, quán xét các Pháp ngã và vô ngã nên năm căn (gồm: tín, tấn, niệm, định, tuệ) không bị năm trần (gồm: sắc, thanh, hương, vị, xúc) làm hại.

(3) Nhẫn nhục ba la mật: Đã giác ngộ, kiên trì vượt qua tất cả hoàn cảnh - dù bị ném đá, nguyền rủa, vu khống,... cũng không thối thất tâm Bồ Đề; tức là dù bị ác hại vô số lần nhưng không rời tâm cứu độ, sẵn sàng giúp, giác ngộ cho những người hại mình.

(4) Tinh tấn ba la mật: Tinh tấn về các pháp bố thí, trì giới, nhẫn nhục, thiền định và trí tuệ; tinh tấn loại trừ chấp ngã, thực hành các pháp vô ngã và thúc đẩy mọi người thực hành lục hòa.

(5) Thiền định ba la mật: Dù ở bất kỳ đâu cũng tu tập tướng không, đạt được pháp tịnh diệt. Khi thiền định vào tướng không, chúng ta quán chiếu về nhân duyên, về vô ngã; từ đó thấy được tất cả pháp giới do duyên sinh rồi do duyên diệt, không gì là thật có. Vì chúng ta chấp có (không có nhưng ta chấp là có) mới dẫn đến khổ đau, nên khi thấy được sự thật, chúng ta không chấp có nữa thì không còn đau khổ.

(6) Trí tuệ ba la mật (tuệ quán ba la mật): Thấy được vốn tính của chúng sinh là thanh tịnh, không sinh, không diệt. Để thực hành được điều này không phải là dễ, nếu chúng ta còn chấp ngã thì sẽ không có được trí tuệ ba la mật. Và trí tuệ ba la mật phát sinh từ định ba la mật, muốn có định ba la mật thì chúng sinh đó phải giác ngộ. 

2. Theo kinh điển Nguyên thủy 

Theo kinh điển Nguyên thủy có 10 pháp ba la mật gồm: bố thí ba la mật, trì giới ba la mật, xuất gia ba la mật, trí tuệ ba la mật, tinh tấn ba la mật, nhẫn nại ba la mật, chân thật ba la mật, quyết định ba la mật, tâm từ ba la mật và tâm xả ba la mật.

Lợi ích của việc thực hành các pháp ba la mật

(1) Thành tựu tinh thần vô ngã, tâm bình đẳng: Việc thực hành bố thí trong trạng thái tâm vắng lặng (không thấy mình là người bố thí, không thấy người nhận và vật đem cho) giúp người thực hành trừ tâm kiêu mạn, chê bai người khác và không dính mắc vào vật thí; giúp thành tựu tâm bình đẳng, dù đối tượng nhận là ai.

(2) Được phước báu vô lượng: Việc hành trì pháp bố thí ba la mật với tâm thanh tịnh giúp phát sinh phước báu vô lượng hiện đời. 

(3) Được đầy đủ tài sản, sung túc: Đức Phật dạy nhân để chúng ta được giàu có, đầy đủ tài sản, sung túc là làm các việc bố thí, các việc phước thiện nơi Tam Bảo,... Trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, kinh Nhân Quả Ba Đời,... đã khẳng định điều này.

(4) Xây dựng xã hội bình an, tốt đẹp: Thực hành trì giới giúp con người trở nên đức hạnh, tốt đẹp thì thế giới được an lạc.

(5) Thành tựu được quả vị Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác: Việc thực hành các pháp ba la mật sẽ giúp vượt luân hồi sinh tử, thành tựu được Vô thượng Bồ đề. Như Đức Phật, trong vô lượng kiếp, Ngài đã thực hành viên mãn các công đức ba la mật; cho nên, ở kiếp cuối cùng, Ngài đã thành tựu được quả vị Phật toàn giác. 

4 pháp ba la mật người Phật tử tại gia nên thực hành

1. Bố thí ba la mật

Người đệ tử tu học Phật, đầu tiên phải biết cho ra, giúp đỡ mọi người,... rồi dần tiến tới bố thí ba la mật. Ví dụ: Trao gửi đồ ăn, quần áo,... cho những người gặp khó khăn; hiến máu; làm việc phúc thiện nơi Tam Bảo;...

2. Thực hành trì giới ba la mật

Chúng ta không giữ những giới cấm gọi là giới cấm thủ, tà giới - không chấp trước những giới cấm không đúng Pháp, chấp vào tà kiến, các cấm kỵ hay nghi lễ vô lý. Ví dụ: giới không cắt móng tay; giới không ăn cơm, chỉ ăn rau hay ăn hoa quả,... Những giới như vậy không phải là giới dẫn đến giải thoát. Phật tử tại gia nên chăm chỉ thực hành ngũ giới (5 giới) và Bát quan trai giới (8 giới).

3. Thực hành nhẫn nhục ba la mật

Trên bước đường tu học, khi gặp nghịch duyên, chướng cảnh, những người ác nghịch với mình; chúng ta cần khéo nhìn nhận, khéo tu để chuyển thành thắng duyên (nghịch tăng thượng duyên). Nếu được như vậy, chúng ta sẽ tiến bộ nhanh hơn.

4. Trí tuệ ba la mật

Người Phật tử tại gia tu từ các tâm yêu thương bằng quán Tứ diệu đế: nếu có người làm ác với mình, chúng ta biết việc ác đó sẽ dẫn người kia đến quả khổ; vì thế, ta biết yêu thương, tha thứ và tìm cách giúp họ dừng việc ác.

Bên cạnh việc tu tập cá nhân, việc thực hành pháp lục hòa sẽ giúp sinh ra công đức vô ngã, sinh ra các pháp ba la mật (bố thí, tinh tấn, thiền định, nhẫn nhục, trí tuệ cũng nằm trong lục hòa). Ví dụ: Trong lục hòa, chúng ta cùng bàn bạc, cùng ý kiến thống nhất, khiến không còn ý kiến của ai. Điều đó giúp tiêu đi tướng “tôi” (bản ngã) thì công đức sinh ra sẽ trở thành ba la mật. 

Để hiểu thêm về pháp lục hòa xin mời các bạn truy cập vào bài viết sau đây: Lục hòa là gì? Tu lục hòa tiêu trừ các ác nghiệp, cuộc sống an vui

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về các pháp ba la mật, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về pháp tu giúp thành tựu trí tuệ, mang lại phước báu thù thắng, giải thoát an lạc và sau này trở thành vị Phật trong tương lai. Việc thấu hiểu và tinh tấn thực hành các pháp ba la mật trong đời sống giúp chuyển hóa khổ đau, mang lại hạnh phúc, an vui cho bản thân và mọi người.   

Ngoài ra, các bạn có thể tìm hiểu thêm những bài giảng về kiến thức Phật giáo khác tại chuyên mục Tu tập - Giác ngộ. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!