Pháp như lý tác ý: Chìa khóa làm chủ suy nghĩ để cuộc sống được an vui

Như lý tác ý là hướng trí tuệ đi đúng hướng, khởi tâm đúng với sự thật; hay còn gọi là lấy chánh Pháp làm ngọn đèn để chúng ta tư duy - tức là chánh tư duy (một trong tám chi phần nằm trong Bát chánh đạo). Khi đó, chúng ta sẽ hành động sáng suốt, chân chính; nhờ vậy mà chúng ta sẽ nhận được kết quả tốt đẹp, dần dứt trừ được phiền não, đau khổ, trở nên an vui, hạnh phúc và thành công.

Để tìm hiểu về lợi ích và cách thực hành như lý tác ý, mời quý vị đón đọc bài viết dưới đây!

Như lý tác ý là gì? Chìa khóa làm chủ suy nghĩ để xoay chuyển “vận mệnh”

1. Định nghĩa như lý tác ý

“Như lý tác ý” là khởi nghĩ, tác ý đúng như lời Đức Phật dạy; hay còn gọi là dựa vào chân lý, sự thật mà khởi suy nghĩ. Trong đó:

- “Lý” là chân lý, sự thật, đúng như lời Đức Phật dạy; bởi Đức Phật là bậc chân nhân, những điều Ngài nói ra là chân lý tuyệt đối.

- “Tác” là tạo tác. “Ý” là ý nghĩ. “Tác ý” là tạo tác ý nghĩ, khởi ý hay còn gọi là làm phát sinh đối tượng trong tâm mình. Ý bắt đầu khởi sinh khi sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiếp xúc với sáu trần cảnh (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp). Ví dụ, khi thân (căn) của ta tiếp xúc với trời nắng nóng (trần cảnh), ta sinh tâm bực bội, khó chịu - đó là tác ý sân; ngược lại, khi thân của ta tiếp xúc với thời tiết mát mẻ, gió hiu hiu, ta khởi tâm thích thú, khoan khoái - đó là tác ý tham.

2. Như lý tác ý được xem là chìa khóa làm chủ suy nghĩ để xoay chuyển “vận mệnh”

- “Vận mệnh” do luật nhân quả chi phối: Theo giáo lý nhà Phật, “vận mệnh” của một con người không do ai sắp đặt, mà là bị chi phối bởi luật nhân quả. Không một ai có thể thay đổi hay sắp đặt nhân quả, quy luật này vận hành theo nguyên lý: làm thiện thì được phước báu, làm ác thì bị khổ đau.

- Ý nghĩ chi phối hành vi, hành vi sinh ra kết quả: Hàng ngày, ý của chúng ta khởi sinh sẽ theo 2 khuynh hướng: Thiện hoặc bất thiện. Từ khởi nghĩ mà sinh ra tất cả các hành vi, nếu ý nghĩ sai, bất thiện thì tất cả sẽ sai và kéo theo rất nhiều hệ quả, kết cục khổ đau. Nếu chúng ta như lý tác ý (tác ý thiện lành, đúng đắn) thì sẽ không bị sa vào tà kiến sai lầm (khiến sinh ra hành động gây đau khổ cho mình và chúng sinh). 

Ví dụ về sự khác biệt giữa tác ý thiện và bất thiện: Khi thấy một bông hoa đẹp (nhãn căn tiếp xúc với sắc trần), ngay lúc đó, trong đầu ta khởi lên ý muốn sở hữu bông hoa ấy - mong muốn ban đầu này chưa phải là thiện hay bất thiện. Nhưng cách ta "tác ý" để sở hữu bông hoa sẽ quyết định và ảnh hưởng đến kết quả sau này của chúng ta:

• Trường hợp tác ý bất thiện: Nếu ta tác ý ngắt trộm bông hoa để sở hữu nó thì đây là hành động trộm cắp. Và việc làm bất thiện này sẽ dẫn đến kết quả không tốt cho bản thân, đúng như lời Đức Phật dạy trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt: Một trong mười nghiệp hay khiến chúng sinh bị quả báo tài sản ít là tự làm việc trộm cướp.
• Trường hợp tác ý thiện, đúng Pháp (như lý tác ý): Nếu ta khởi ý mua hay hỏi xin để có được bông hoa thì ta sẽ không phạm phải tội trộm cắp; từ đó ta sẽ được kết quả tốt đẹp. Điều này cũng đúng lời Đức Phật dạy trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt: Một trong những nghiệp khiến chúng sinh được quả báo tài sản nhiều là tự xa lìa việc không trộm cướp.

6 lợi ích khi thực hành như lý tác ý: Được tăng trưởng chánh kiến, an lạc, hạnh phúc,...

1. Tăng trưởng chánh kiến và thiện pháp

Nếu chúng ta dựa vào chân lý, sự thật để tác ý thì chánh kiến sẽ được sinh khởi và tăng trưởng. Khi chúng ta có chánh kiến thì sẽ có chánh tư duy; khi có tư duy đúng chánh kiến thì ta sẽ hành động đúng, phát sinh và tăng trưởng các pháp thiện. Nhờ đó, ta sẽ được quả phước.

Như trong kinh Tăng Chi Bộ, Đức Phật dạy: “Với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại… Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, chánh kiến chưa sanh được sanh khởi, hay chánh kiến đã sanh được tăng trưởng”.

Ví dụ, khi ta có chánh kiến rằng: Để có sức khỏe và tuổi thọ thì không sát sinh, thường tu tâm từ bi, yêu thương người khác, chia sẻ, giúp đỡ, cứu mạng chúng sinh. Như vậy, ta sẽ phát sinh các pháp thiện: thương người, cứu người, cứu vật,... Như vậy, pháp thiện được sinh khởi và ta sẽ được phước báu về sức khỏe và thọ mạng.

2. Trừ bỏ tà kiến

Nếu không dựa vào lời Phật dạy để tư duy thì ta dễ rơi vào tư duy tà kiến, sẽ hành động sai lầm theo tà kiến, dẫn đến nhận kết quả khổ đau; bởi chúng ta đã huân tập tà kiến trong tâm từ nhiều kiếp.

Ví dụ, ta nghĩ rằng sát sinh, cúng tế giúp tăng sức khỏe, thọ mạng nhưng thực tế việc làm sai lầm này lại khiến ta bị đoản thọ như trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, Đức Phật dạy: “Có mười thứ nghiệp khiến chúng sinh bị quả báo mạng sống ngắn ngủi: Một là tự làm việc sát sinh; hai là khuyên người khác sát sinh; ba là khen ngợi phương pháp giết hại; bốn là thấy giết hại sinh tâm vui theo;...”.

Như vậy, giáo Pháp của Phật có thể thay đổi được tà kiến trong tâm.

3. Được hạnh phúc, an lạc

Ai có chánh kiến thì mọi thân hành, khẩu hành, ý hành hoàn toàn được thực hiện theo chánh kiến và tất cả các pháp ấy sẽ đưa đến khả lạc, hạnh phúc.

Như trong kinh, Đức Phật dạy: “Ðối với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, phàm mọi thân hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo chánh kiến, phàm mọi khẩu hành... phàm mọi ý hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo chánh kiến, phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào, phàm có ước nguyện nào và phàm có các hành nào, tất cả pháp ấy đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, đưa đến hạnh phúc, an lạc”.

4. Tác ý giải thoát

Nhờ có như lý tác ý, ta mới dừng tác ý về các niệm tầm thường mà tác ý đến giải thoát.

5. Trừ bỏ các lỗi lầm đã gây tạo

Khi ta biết như lý tác ý, ta biết sám hối các lỗi lầm đã gây tạo. Nếu chúng ta thường sám hối thì sẽ được bào mòn và trừ bỏ lỗi sai đó, tăng trưởng sự tỉnh thức, chú tâm, chánh niệm. Khi đó, chúng ta chú niệm trong chánh kiến, tự học, làm đúng; và khi chúng ta phạm phải lỗi sai nhỏ thì sẽ phát hiện ra ngay, sám hối và từ bỏ. Điều này là pháp lành và giúp chúng ta phát sinh được phước lành, từ sám hối sẽ sinh giải thoát. 

6. Được 9 quả báu tốt lành

Trong kinh Đức Phật dạy, người mà có như lý tác ý thì sẽ được chín quả báu: Thứ nhất thường vui mừng; thứ hai thường hoan hỷ; thứ ba là tâm thường hay được vắng lặng; thứ tư là được lạc, tức là trong tâm có sự lạc, khinh khoái; thứ năm là được an tịnh; thứ sáu là thấy biết được như thật; thứ bảy là nhàm chán về luân hồi; thứ tám là ly dục, tâm khởi được tâm ly dục, không đam mê trong các dục nữa; thứ chín đạt được giải thoát, đạt được Thánh quả.

Cách thực hành như lý tác ý

1. Nghe Pháp

Chúng ta nên nghe Pháp (nghe lời Phật dạy) thì chúng ta mới biết “lý”. Đồng thời, nghe Pháp cũng giúp chánh kiến tăng trưởng - tức là chúng ta theo Pháp mà như lý tác ý. Nếu không nghe Pháp thì ta không có chánh kiến để tư duy, tác ý được.

2. Tập tư duy theo lời Phật dạy

- Tập nhìn các sự việc, hiện tượng đúng sự thật (đúng như lời Đức Phật dạy). Nhờ vậy, chúng ta sẽ nhận rõ hết thảy các pháp đều do duyên mà có, biến đổi vô thường, khổ đau và không ai làm chủ được. Từ đó, tâm tư của chúng ta trở nên định tĩnh, tự nhiên thấy nhàm chán, không có tham đắm và tâm trở nên quân bình, không dao động, thiên vị, không bị luyến ái và chấp trước, đạt được thanh thản, giải thoát.

- Ứng dụng vào tư duy hàng ngày: 

+ Ly dục tư duy: Là những dòng tư duy rất trong sáng của chúng ta - không bị kích động, chi phối bởi tham dục, lòng ham muốn vị kỷ. Tức là ta hiểu rồi thì tự nhiên sẽ không ích kỷ nữa, không tư duy những điều ích kỷ cho riêng mình.

+ Ly sân tư duy: Là dòng tư duy, chuỗi tư tưởng của chúng ta không bị ám ảnh, bị tác động bởi những cảm giác bất mãn, giận dữ, hận thù, bực phiền. 

+ Bất hại tư duy: Là tư duy không rơi vào tà kiến mê lầm, không đưa đến hại mình, hại người.

- Tư duy về nhân quả: Khi đối diện với những tình huống khiến ta dễ bị sa ngã vào các việc xấu như trộm cắp, ngoại tình,... ta cần tác ý về quả báo khổ của các hành động sai trái đó để dừng lại.

- Tác ý dựa theo lời Phật dạy: Hàng ngày, ta nên đem lời Phật dạy làm nền tảng để tư duy, khởi nghĩ. Ví dụ, khi định làm việc gì, ta tư duy trước: Việc làm này của mình có mang lại lợi ích hay đem lại đau khổ cho người khác không? Đó là chính tư duy, phải khởi nghĩ đúng, nếu khởi nghĩ sai thì sẽ bị đau khổ.

3. Phải khéo léo, chăm chỉ hành trì thực hiện lời Phật dạy

4. Thực hành sám hối

Để có chánh kiến, ta cần phải sám hối. Không được bao che lỗi lầm bởi việc này là hành động thuộc về tà kiến. Còn sám hối là ta không chấp nhận lỗi đó, là hành động vứt nó ra, lần sau ta sẽ bào mòn đi. Sám hối nhiều thì lỗi sẽ tự hết. Dần dần, độ tỉnh thức của ta cao lên, ta sẽ sống tỉnh thức hơn, chú tâm hơn, chánh niệm hơn.

5. Thân cận bậc thiện tri thức

6. Chọn môi trường phù hợp

Ta là người mới, sơ cơ mà chạy vào giữa chợ hay chỗ hý trường ca kịch để thực tập thì không thể thực tập được. Ta nên có môi trường phù hợp để tu tập, thực hành Pháp.

Trên đây là những lý giải về pháp như lý tác ý theo lời Đức Phật dạy. Nếu thực hành như lý tác ý thì chúng ta sẽ dần dần trừ bỏ tà kiến, được chánh kiến và phát sinh 9 quả báu tốt lành,...

Hy vọng rằng, quý vị sẽ tích cực, chăm chỉ thực hành tư duy theo đúng lời Đức Phật dạy để cuộc sống dần được an lạc, hạnh phúc.