9 cách tăng trí nhớ giúp tăng trưởng trí thông minh, tư duy nhạy bén

Trí nhớ là một trong những yếu tố quan trọng để dẫn đến sự thành công trong cuộc sống. Mặc dù năng lực ghi nhớ của mỗi người là khác nhau nhưng chúng ta hoàn toàn có thể cải thiện trí nhớ thông qua một số phương pháp Phật giáo như thiền định, tu tập chính niệm, rèn luyện sự tập trung,...

Để hiểu rõ hơn về trí nhớ, các loại trí nhớ và cách tăng khả năng ghi nhớ, mời quý vị đón đọc bài viết dưới đây!

Trí nhớ là gì?

Trí nhớ là một phẩm chất rất quan trọng của trí tuệ, nếu không có trí nhớ thì không thể có trí tuệ được.

Trí nhớ có khả năng lưu dấu và lấy các thông tin, dữ liệu đã lưu dấu. Ai cũng có trí nhớ, nhưng có người có trí nhớ tốt, ngược lại cũng có người trí nhớ kém.

Cách tăng trí nhớ để làm việc hiệu quả, dễ đạt đến thành công

1. Rèn luyện sự tập trung

Trí nhớ phụ thuộc vào khả năng tập trung, chú ý vào sự việc. Ta nhớ kém là vì khả năng tập trung, chú ý của ta yếu, hay bị phân tâm. Ví dụ, vừa học lại vừa lên mạng internet, nghe nhạc. Một tâm trí sôi sục loạn động sẽ không thể lưu ký được hình ảnh; hãy hạn chế bớt các thông tin vô bổ trên mạng để giữ tâm vắng lặng, chú ý cao độ.

2. Nuôi dưỡng sự yêu thích công việc

Sự đam mê, ham thích sẽ giúp kiến thức nhập tâm dễ dàng và ghi nhớ lâu hơn.

3. Loại bỏ tâm lý tự ti, lo sợ

Sự chán nản và sợ khó chính là rào cản ngăn cản việc ghi nhớ. Cần có ý chí vươn lên, dũng tiến và xác định rõ mục đích học tập của mình.

4. Kết hợp ghi chép và nắm bắt ý nghĩa

Ta nên rèn luyện trí nhớ vận động bằng cách tự tay ghi chép, kết hợp mắt nhìn và đầu suy nghĩ. Ngoài ra, thay vì học vẹt, hãy tập thói quen học để nhớ ý nghĩa, bản chất của vấn đề.

5. Bảo vệ, rèn luyện sức khỏe

Ta cần bảo vệ 5 giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân xác) luôn khỏe mạnh vì chúng là “cổng” tiếp nhận thông tin. Đồng thời, cần sinh hoạt điều độ, không thức khuya, ăn uống có tiết độ, tránh bê tha rượu chè và chọn môi trường học tập, làm việc yên tĩnh, trong lành.

6. Giữ trạng thái tâm lý bình tĩnh

Ta nên giữ trạng thái tâm bình tĩnh, vì khi ở trạng thái này thì ta sẽ luôn ghi nhớ tốt hơn lúc hốt hoảng, vội vàng.

7. Tu tập chính niệm và thiền định

Tu tập chính niệm và thiền định có những lợi ích sau:

- Tu tập có phước báu thì sẽ có khả năng chú ý, ghi nhớ tốt, cho nên trí nhớ được tốt. 

- Khi thực hành thiền, chúng ta không để ý đến bên ngoài, mà chỉ chú tâm vào việc đang làm, tức là ta đang rèn luyện sự tập trung cao độ. 

- Khi tâm được an định thì tự nhiên sẽ nhớ tốt lên. Nếu tâm ta bất an, rối loạn thì sẽ không nhớ được tốt, ngại học, ngại nhớ vì trong đầu mình nhớ quá nhiều thứ, nên đưa kiến thức chuyên môn không “tải” được.

8. Sám hối

Ta nên sám hối các nghiệp bất thiện đã gây tạo trong quá khứ khiến mình trí tuệ, trí nhớ kém. Bởi trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, Đức Phật dạy: “Tất cả chúng sinh có liên quan với nghiệp, nương tựa nơi nghiệp, theo nghiệp của mình mà lưu chuyển. Do nhân duyên này nên có chia ra thượng, trung, hạ; sai khác nhau chẳng đồng”. Như vậy, việc ta có trí nhớ kém là do trong quá khứ đã gây tạo những nghiệp bất thiện.

Như trong kinh Nhân Quả, Đức Phật dạy:

“Kiếp xưa Phật Pháp không tin,

Báng đường nhân quả, phỉ kinh luân hồi,

Kiếp nay điếc đặc than ôi,

Mũi mồm ngơ ngáo ai dôi chuyện mình”.

9. Tích tập phước báu

Ta có thể làm các việc như bố thí, làm việc thiện nơi Tam Bảo và làm việc phúc thiện để vun bồi phước báu về trí tuệ. Như cổ nhân có câu: “Phúc chí tâm linh. Họa lai thần ám”; tức là phúc mà đến thì tự nhiên tâm linh được thông suốt, ngược lại khi phúc cạn họa đến, thần trí dễ trở nên hôn ám, tối tăm. Như vậy, việc tích lũy phước báu chính là việc làm giúp ta khai mở trí tuệ, có được sự thông minh, sáng láng.

Các loại trí nhớ

Trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp câu 70 ghi có 17 loại trí nhớ:

1. Trí nhớ phi thường

Đây là loại trí nhớ như của Tôn giả A Nan. Ngài chỉ nghe Đức Thế Tôn tuyên thuyết một lần đã có thể thuyết lại giống y hệt như vậy (sao y nguyên văn các kệ ngôn của Đức Phật) và nhớ lâu không quên. Đây cũng là trí nhớ của cận sự nữ Khujjuttara - chỉ nghe Đức Đạo sư thuyết một lần là thuyết lại được.

2. Trí nhớ do sắp đặt của cải tài sản

Đây là loại trí nhớ của những người giàu có, quen chu đáo cẩn thận. Họ chôn, cất giấu tài sản, vật quý ở các nơi, nhưng khi cần tới thì họ sẽ nhớ ngay.

3. Trí nhớ các ngày trọng đại hoặc hạnh phúc lớn trong cuộc đời

Ví dụ, đức vua nhớ ngày đăng quang của mình, người xuất gia nhớ ngày thọ giới, bậc Thánh nhớ hạnh phúc đầu tiên khi đắc quả Tu-đà-hoàn,...

4. Trí nhớ do kỷ niệm vui

Đây là trí nhớ do gặp lại mà nhớ được niềm vui với huynh đệ, gia đình, bạn bè đã từng có trước đây.

5. Trí nhớ do từng bị đau khổ

Là những người từng bị đau khổ, hoạn nạn trong khoảng đời nào đó đã hằn sâu trong tâm khảm, bây giờ dễ dàng nhớ lại hồi ức đó. Quả thật, những nỗi đau khổ rất dễ nhớ. Như người Việt Nam có câu: “Gừng cay, muối mặn xin đừng quên nhau”, vì gừng cay, muối mặn, vị chua chát, thấm thía thì sẽ nhớ, không quên.

6. Trí nhớ do những hình ảnh quen thuộc

Là loại trí nhớ phát sinh khi ta bắt gặp những hình ảnh có nét tương đồng với những gì đã từng quen biết trong quá khứ. Ví dụ, khi nhìn thấy một người có khuôn mặt hao hao cha mẹ hay anh em mình, ta chợt nhớ đến người thân ngay lập tức. Hoặc đôi khi, chỉ cần nhìn thấy ngôi nhà, hàng cây, hay con vật tương tự cũng đủ để gợi lại những ký ức xưa cũ.

Cơ chế này tương tự như nguyên lý "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu". Khi ta gặp một đối tượng có nét giống với người thân quen, hình ảnh cũ trong tâm trí sẽ được "lôi" ra. Chính sự tương đồng, đồng điệu về mặt hình ảnh đã tạo nên sự cảm ứng, giúp những ký ức từ quá khứ tái hiện rõ nét trong hiện tại.

7. Trí nhớ tái hiện do mùi vị và âm thanh (nói rộng ra là cả ngũ trần)

Nếu ta từng cảm xúc, cảm thọ thích thú từ quá khứ, nay gặp lại màu sắc, âm thanh, mùi vị ấy thì sẽ liên tưởng lại rất nhiều, phát sinh trí nhớ.

8. Trí nhớ do được nhắc lại

Ví dụ, một bài toán đã quên, sau đó nhờ người khác nhắc lại thì làm được bài toán ấy.

9. Trí nhớ do làm dấu, làm hiệu

Ví dụ, có những người buôn bán không biết chữ, biết viết nhưng họ lại làm dấu bằng son, than ở nơi tường nhà. Nhờ làm dấu mà họ biết rõ ai nợ, ai đã trả.

10. Trí nhớ do nhắc nhở nguyên nhân

Đây là trường hợp những người có trí nhưng hay quên, khi được nhắc nhở (không cần nhắc nhở toàn bộ sự việc, chỉ nhắc nhở nguyên nhân) thì họ có thể biết.

11. Trí nhớ do nhìn mặt chữ

12. Trí nhớ do ghi chép

Đây là trí nhớ của người làm thư ký, sổ sách kế toán với những con số lớn nhỏ. Nhờ ghi chép vào sổ sách cụ thể, rõ ràng thì mới nhớ được.

13. Trí nhớ lâu xa do đắc được túc mạng minh

Đây là nhớ được 1-2 kiếp cho đến trăm ngàn kiếp trước của mình. Khi tu hành, đạt đến trí nhớ này thì sẽ biết được vô số kiếp trước rất lâu xa. Như Đức Phật nhớ không giới hạn, còn các bậc A-la-hán nhớ được 84 nghìn kiếp trước rất chi tiết (Sinh ra ở đâu? Tên tuổi là gì?...).

14. Trí nhớ do từ kinh sách, sử sách

Đây là loại trí nhớ do đọc kinh sử nhiều đời, nhiều thời đại viết, ghi chép lại trong kinh sách sử.

15. Trí nhớ do nhớ ý nghĩa

Đây là loại trí nhớ của người thông minh sáng láng, đọc kinh sách họ có thể quên hết câu chữ, chỉ nhớ ý nghĩa của câu chữ ấy. Khi cần viết lại câu chữ, họ sẽ từ ý nghĩa mà viết ra theo cách diễn đạt của mình.

Trí nhớ do nhớ ý nghĩa là loại trí nhớ rất quan trọng mà chúng ta nên trau dồi. Thông thường, tuổi trẻ có lợi thế về trí nhớ cụ thể, trực quan. Tuy nhiên, khi tuổi tác lớn dần, khả năng ghi nhớ cụ thể sẽ giảm đi và trí nhớ ý nghĩa sẽ thay thế. Ghi nhớ ý nghĩa thực chất là học để hiểu bản chất của vấn đề. Một khi đã nắm chắc được bản chất, chúng ta có thể linh hoạt vận dụng kiến thức đó vào rất nhiều việc.

16. Trí nhớ do huân tập thành thói quen

Bất cứ môn học nào dù trí thức hay chân tay, chúng ta học mãi, học lâu thì sẽ huân tập thành thói quen.

17. Trí nhớ do nhờ học thuộc lòng

Ngoài ra, còn có nhiều loại trí nhớ nữa, nhưng 17 loại trí nhớ này đủ để thâu tất cả mọi loại trí nhớ trên đời.

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về trí nhớ. Qua đó, chúng ta biết cách rèn luyện để tăng trưởng sự tập trung, ghi nhớ; từ đó ta dễ được thành công trong công việc và cuộc sống.

Nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị an lạc, hạnh phúc!