Cách xử lý khôn ngoan khi bị nói xấu để sống bình an và được nể phục

Bị nói xấu là điều không ai mong muốn nhưng lại xảy ra phổ biến trong cuộc sống hàng ngày. Những lời đàm tiếu tưởng chừng vô hại nhưng có thể gây ra những hậu quả tiêu cực về tinh thần cho người bị nói xấu như: cảm thấy tổn thương, buồn bã, mất lòng tin vào người khác, thậm chí rơi vào trầm cảm vì danh dự, uy tín bị tổn hại.  

Trong tình huống này, thay vì nóng giận hay buồn bã, hãy cùng tìm hiểu lời Phật dạy về 3 cách xử lý khôn ngoan khi bị nói xấu giúp bạn bình an, vượt qua thị phi, sống bản lĩnh và vững vàng hơn.

1. Chấp nhận khen chê khi bị người khác nói xấu 

Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy bài kệ: 

“Xưa, vị lai, và nay,

Ðâu có sự kiện này,

Người hoàn toàn bị chê,

Người trọn vẹn được khen”

Từ lời Phật dạy và thực tế đời sống, chúng ta hiểu rằng, ở trên đời, ai cũng được khen và bị chê. Đến Đức Phật là người toàn hảo, toàn thiện, toàn bích nhất về mọi mặt nhưng Ngài vẫn bị chê, nói xấu, vu oan và ác hại. Huống hồ là phàm phu như chúng ta, bị nói xấu là điều bình thường.

Bên cạnh đó, khi một sự việc xảy ra, mỗi người sẽ có góc nhìn riêng. Họ đánh giá, phát biểu dựa trên góc nhìn của họ. Đó là điều hết sức bình thường. Cho nên, sinh ra trong cuộc đời này, chúng ta phải chấp nhận khen chê. 

Vì vậy, Đức Phật dạy về “bát phong”, trong đó có “hủy” (chê) và “dự” (khen) để hàng Phật tử ứng dụng tu tập. Chúng ta cần kiên định, có lập trường rõ ràng trước khen chê vì biết rằng, trên đời, không ai hoàn toàn được khen, người tốt đến đâu cũng có thể bị nói xấu. Đừng bao giờ đặt mục tiêu phải được khen hay phấn đấu để được khen bởi như vậy sẽ khổ suốt đời. Biết sống giữa khen chê và đi qua nó thì sẽ không đau khổ. 

Đồng thời, cần tận dụng khen chê để tiến lên: Khi được khen, hãy soi lại mình để không kiêu mạn, tránh dẫn đến đổ vỡ. Khi bị chê hay nói xấu sau lưng cũng nên nhìn lại bản thân để rút kinh nghiệm, xoay lại tâm để có nội lực mạnh hơn và sống vững vàng hơn.  

2. Kham nhẫn để sống an ổn là cách xử lý khôn ngoan khi bị nói xấu

Nơi chúng ta đang sống được gọi là cõi Sa Bà. Chữ “Sa Bà” có nghĩa là nhẫn, Đức Phật gọi là nhẫn nhục, nhẫn chịu. Sinh vào cõi này, không ai được hoàn toàn như ý, toại nguyện nên đều phải nhẫn chịu. Kham nhẫn, chấp nhận những điều này giúp chúng ta tôi luyện bản lĩnh sống. Việc bị nói xấu cũng vậy.

Bên cạnh đó, theo góc nhìn của đạo Phật, chúng sinh sống trong dòng chảy của nhân duyên nghiệp quả. Như trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, Đức Phật dạy: “Tất cả chúng sinh có liên quan với nghiệp, nương tựa nơi nghiệp, theo nghiệp của mình mà lưu chuyển. Do nhân duyên này nên có chia ra thượng, trung, hạ; sai khác nhau chẳng đồng”. Trong Sám Hối Thập Ác cũng có nói: 

“Thân, miệng, ý sinh ra mọi tội

Suy cho cùng đều bởi sáu căn”

Tức là hoàn cảnh sống là y báo của chính mình: sống trong hoàn cảnh nào, mắt nhìn thấy điều gì, tai nghe tiếng gì, mũi ngửi mùi gì, lưỡi nếm vị gì đều là cảnh duyên và y báo của chính ta. Cho nên, cần hiểu rằng, những việc xảy ra đều có nhân duyên từ nơi mình. Việc bị nói xấu sau lưng cũng có thể là từ quả nghiệp trong quá khứ nên cần an nhẫn chịu đựng để vượt qua. Đồng thời, ta cần quay về tu sửa bản thân, rèn tâm khiêm hạ, chân thành với mọi người và thành tâm sám hối những việc như không chân thành, kiêu mạn, trước mặt tỏ vẻ tốt nhưng sau lưng làm điều không tốt với người,... 

3. Bình tâm xem xét lại việc bị người nói xấu  

Khi người khác nói xấu bạn, hãy xoay lại xem việc mình làm đúng hay sai, thiện hay ác, lợi ích hay không lợi ích. Sự xem xét, đánh giá này cần đặt trên nền tảng chính Pháp - lời Phật dạy.

Nếu việc làm đúng, chân chính, lợi ích

Có những điều cả xã hội phê phán, chê bai, nói xấu cũng chưa chắc đã đúng. Lịch sử từng chứng kiến nhiều người bị chỉ trích, bài xích vì họ đi ngược với số đông, nhưng sau này lại được minh oan. Điển hình như câu chuyện của nhà bác học Galileo Galilei - người khẳng định rằng: Trái đất quay quanh mặt trời. Có thể nói, khi tuyên bố như vậy, gần như cả thế giới không ai tin ông. Thậm chí, ông còn bị coi là tội phạm, phải trải qua những năm tháng cuối cùng trong cảnh tù đày. Nhưng dù thế nào, ông vẫn một mực tuyên bố: “Dù sao trái đất vẫn quay!”. Và sự thật đến bây giờ đã chứng minh, lời nói của ông là đúng. 

Cho nên, trong kinh Chánh Tín, Đức Phật dạy: “Này các Ka-la-ma, chớ vội tin vì nghe truyền thuyết, chớ vội tin vì theo truyền thống, chớ vội tin vì được kinh điển truyền tụng, chớ vội tin vì lý luận siêu hình, chớ vội tin vì đúng theo một lập trường, chớ vội tin vì phù hợp với định kiến, chớ vội tin vì xuất phát từ nơi có uy quyền và chớ vội tin vì vị Sa-môn nói ra những lời ấy là bậc đạo sư của mình”.

Vì thế, khi đã bình tâm xem lại việc làm của mình là đúng, đem lại lợi ích cho chúng sinh, không làm khổ mình, khổ người theo chính Pháp Phật thì dù bị người khác nói xấu, ta vẫn làm. Cần phải đặt mục tiêu lợi lạc, giác ngộ chúng sinh lên hàng đầu. 

Ngoài ra, trong kinh Phạm Võng, Trường Bộ kinh, kinh Nikaya, Đức Phật dạy các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, khi có người hủy báng Ta, hủy báng Pháp hay hủy báng Tăng, các ngươi phải nói rõ những điểm không đúng sự thật là không đúng sự thật:

- Như thế này, điểm này không đúng sự thật; như thế này, điểm này không chính xác; việc này không có giữa chúng tôi; việc này không xảy ra giữa chúng tôi”.

Trong đời sống cũng vậy, khi bị người khác nói xấu, sỉ nhục vì những điều không đúng sự thật, không có căn cứ, chúng ta có quyền được lên tiếng. Nếu họ vẫn tiếp tục làm, chúng ta có thể nhờ đến sự can thiệp của pháp luật. 

Nếu việc làm sai trái, không đem lại lợi ích

Nếu những lời nói xấu về ta đúng sự thật do bản thân có những việc làm sai trái thì chúng ta bình tĩnh xem lại. Đồng thời hãy hoan hỷ chấp nhận, tiếp nhận lỗi sai và sửa đổi, tu dưỡng, hoàn thiện bản thân để được tốt đẹp hơn. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về cách ứng xử khôn ngoan khi bị nói xấu. Hy vọng rằng, qua đây, các bạn đọc sẽ có thêm trí tuệ và bình tĩnh để đối diện với thị phi, giữ được tâm an và sống vững vàng hơn giữa đời. 

Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tìm hiểu thêm các bài giảng Phật Pháp liên quan đến các vấn đề thiết thực trong cuộc sống như: Sức khỏe, Tình yêu - Gia đình, Trí tuệ - tâm hồn, Xã hội,... trong chuyên mục Phật Pháp ứng dụng. Nếu còn điều gì cần được giải đáp, quý độc giả vui lòng để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!