Tác hại của lười biếng và 4 cách rèn luyện để sống trách nhiệm, tích cực

Lười biếng khiến chúng ta mất thời gian, bỏ lỡ nhiều cơ hội và cản trở con đường đi đến thành công. Nhiều người mong muốn vượt qua tình trạng này nhưng vẫn loay hoay, không biết bắt đầu từ đâu. 

Bài viết này sẽ giúp bạn nhận diện rõ nguyên nhân của sự lười biếng và gợi ý những phương pháp khắc phục hiệu quả; từ đó rèn luyện thói quen siêng năng, chủ động trong mọi công việc để tiến gần hơn tới thành công và hạnh phúc.

Lười biếng là gì? Tác hại của lười biếng

Lười biếng là trạng thái uể oải, ngại việc, sợ việc. Tính lười biếng là một thói quen rất xấu, gây nguy hại cho bản thân và kéo theo những hậu quả như:

- Công việc trì trệ, ách tắc, đổ vỡ, thất bại; rồi tai ương, khổ lụy cũng có thể từ tính lười mà sinh ra.

- Lười biếng làm xói mòn tâm trí và nhân cách con người. Người lười biếng không phát triển, tiến bộ được, trí tuệ không tăng trưởng, nhân cách cũng không thể tốt đẹp lên.

- Người lười biếng không có sự cố gắng, tức là không có sức sống, thân thể sẽ sinh ra bạc nhược, tinh thần ý chí đều yếu kém, không có ý chí phấn đấu vươn lên. Từ đó những tâm xấu, tâm bất thiện phát sinh. 

Người quá lười sẽ sống cuộc đời tẻ nhạt, tiêu cực, buồn chán và dần sa vào nơi tối tăm, tội lỗi. Và khi tâm hướng ác, hướng tà thì con người đó sẽ bị sa đọa, không tiến bộ; đi đến chỗ đau khổ, đọa lạc.

Nguyên nhân của sự lười biếng

Một số nguyên nhân dẫn đến lười biếng như:

- Bản chất thân thể: Thân thể con người được cấu tạo từ vật chất tứ đại (đất, nước, gió, lửa); bản chất tứ đại là tính ỳ, rất thụ động. Ví dụ như cục đất đặt ở đâu thì nằm ở đó, không tự vận động... Vì vậy, khi mang thân xác phàm phu, chúng ta đã sẵn tính ỳ, tính lười, ngại động chân, cất tay, ngại vận động,... 

- Về mặt tinh thần: Do tâm ích kỷ, chỉ muốn nhàn thân, thích hưởng thụ, ỷ lại, không ưa cống hiến, vất vả hy sinh; tâm chỉ thích làm việc mình thích, không thích làm việc bản thân phải làm nên sinh lười biếng.

- Đầy đủ vật chất: Khi mọi thứ đầy đủ, có sẵn, chúng ta phụ thuộc vào đó, không cố gắng.

- Ăn uống, sinh hoạt vô độ: Ăn uống, sinh hoạt vô độ, trác táng thành thói quen cũng sinh ra lười biếng.

- Ảnh hưởng của xã hội hiện đại: Kỹ thuật, thiết bị, máy móc tiên tiến hiện đại, làm các việc thay cho con người cũng là một duyên để sinh lười biếng.

- Nghiệp quá khứ: Người có tập khí từ kiếp trước, từng sống trong loài lười biếng, khi tái sinh làm người thì ngay từ nhỏ đã sẵn tính lười.

Giải pháp khắc phục sự lười biếng

1. Rèn luyện sự tinh tấn

Trái với lười biếng là tinh tấn. Trong cuộc sống, bất kỳ việc gì cũng cần nỗ lực, quyết tâm, có tinh thần mạnh mẽ, luôn tiến tới thì mới có thể hy vọng thành công được. Đồng thời cũng không có việc nào thực sự hoàn toàn suôn sẻ mà đều có chướng ngại, chông gai, không nhiều thì ít. Nếu khi đó ta lười biếng, ngại khó, ngại khổ thì khó có thể thành công được việc nào.

Trong kinh Bát Đại Nhân Giác, điều giác ngộ thứ tư có viết: Lười biếng phải sa đọa, nên thường hành tinh tấn, để phá phiền não ác, chiết phục cả bốn ma, ra khỏi ngục ấm giới. 

Vậy nên, chúng ta cần khắc trong tâm hai chữ “tinh tấn”. Lúc nào cũng vậy, khi chuẩn bị ngại việc, sợ việc thì chúng ta đề lên hai chữ “tinh tấn”. Chúng ta cần rèn cho bản thân phẩm chất tinh tấn, cố gắng tinh tấn trong mọi việc. 

Để rèn luyện sự tinh tấn, tham khảo bài viết: Tinh tấn nghĩa là gì? 7 cách để có tinh tấn trong tu tập lẫn đời sống

2. Thực tập thiền

Trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp, Đại đức Na Tiên có nói về lợi ích của thiền, trong đó có dứt trừ sự lười biếng.

Ngoài ra, việc thực tập thiền còn giúp phát sinh tâm tinh tấn, giúp cho chúng ta kiểm soát được cảm xúc, sức khỏe, công việc hàng ngày,...

3. Thực tập bố thí 

Chúng ta nên thực tập bố thí, khi có bố thí thì phước báu của chúng ta tăng lên, đầu óc linh hoạt, không bị trì trệ, thông minh lanh lợi hơn. Và những ai thường đoạn trừ tâm bất thiện - tức là làm các việc bố thí, chăm chỉ làm các việc với tư tưởng đoạn trừ tâm bất thiện thì sẽ sinh ra trí tuệ.

4. Làm việc phước thiện hồi hướng cho các chúng trong cõi tâm linh

Về tâm linh, chúng ta nên tu tập, làm các việc thiện, việc phước hồi hướng cho các chúng sinh cản trở chúng ta trong việc không tinh tấn được, các chúng đã theo để khiến ta làm việc bất thiện, cảm thấy trì trệ; nguyện cho họ được tinh tấn trong các việc thiện và cũng giúp cho chúng ta tinh tấn trong các việc thiện.

Như trong kinh Ðịa Tạng Bổn Nguyện, Ác Độc Quỷ Vương nói về việc hộ trì người làm thiện như sau: “Đi qua sân nhà người, hoặc thành ấp, xóm làng, trại vườn, buồng nhà, trong đó như có người trai kẻ gái nào tu được chút phước lành bằng mảy lông sợi tóc, cho đến treo một lá phan, một bảo cái, chút hương, chút hoa cúng dường tượng Phật cùng tượng Bồ Tát, hoặc đọc tụng Tôn kinh, đốt hương cúng dường một bài kệ một câu kinh v.v… Hàng Quỷ Vương chúng con cung kính làm lễ người đó như kính lễ các đức Phật thuở quá khứ, đương hiện tại cùng lúc vị lai. Chúng con truyền các hàng Tiểu quỷ có oai lực lớn, và kẻ có phần chức trách về cuộc đất đai đó, đều phải hộ trợ giữ gìn, còn chẳng cho việc dữ cùng sự tai nạn bất kỳ, bịnh tật hiểm nghèo thình lình, cho đến những việc không vừa ý đến gần chỗ của các nhà đó, huống là để vào cửa!”. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về thói quen lười biếng. Hy vọng rằng qua đó, quý vị sẽ hiểu rõ hơn tác hại của sự lười biếng, để từ đó quyết tâm vượt qua lười biếng, rèn đức tinh tấn và siêng năng. Nhờ vậy, bản thân không bị trì trệ, ngày càng nỗ lực, chăm chỉ trong các việc, đạt được thành công trong công việc và kiến tạo một cuộc đời ý nghĩa.

Ngoài ra, các bạn có thể tìm hiểu thêm những bài giảng về kiến thức Phật giáo khác tại chuyên mục Tu tập - Giác ngộ. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!