Sợ hãi là gì? Hiểu rõ bản chất để sống tự tin và an lạc

Trong mỗi người chúng ta, ai cũng có rất nhiều nỗi sợ. Sợ hãi có thể trở thành rào cản lớn trên hành trình phát triển, tiến tới thành công; khiến chúng ta tự ti, không được thảnh thơi, an lạc. Bài viết dưới đây sẽ giúp các bạn hiểu rõ nguyên nhân, cách diệt trừ sự sợ hãi để trở nên tự tin, được tự tại, an lạc và tiến tới thành công trong cuộc sống.

Sợ hãi là gì? 

Sợ hãi sinh ra khi trong tâm thức có thiếu thốn, khiếm khuyết, điểm yếu khiến chúng ta không tự tin. Bản chất của sự sợ hãi là từ trong tâm thức của chúng ta; người có nội tâm đầy đủ, sáng suốt, thanh tịnh thì sẽ không sợ hãi.

Nguyên nhân, bản chất của nỗi sợ hãi

Nguyên nhân

1. Chúng ta thường sợ hãi khi không biết rõ điều gì sẽ xảy đến. 

Ví dụ: Khi bị đưa đến một vùng nào mình không biết thì sẽ sợ.

2. Khi có sự việc xảy ra mà chúng ta không làm chủ được nó khiến gây ảnh hưởng đến bản thân thì sinh ra sợ hãi. 

Ví dụ: Khi đi xe ô tô, ta không làm chủ được tài xế, tuyến đường, không biết va, quệt như thế nào nên ngồi trên xe ta nơm nớp lo sợ.

Bản chất

Về bản chất, sợ hãi là do mê lầm về chấp ngã, từ nhận thức sai lầm về tự ngã của mình: ai cũng nghĩ “tôi có một cái ngã”, hay “cái ngã, “cái tôi” có thật. Vì vậy, điều gì ảnh hưởng, nguy hiểm đến “cái tôi” là sợ hãi. 

Từ ngã sinh ra ngã ái (cái tôi yêu thích), tham chấp. Biểu hiện ra là người còn tham luyến, chấp trước là sẽ còn sợ hãi. Ví dụ: Chúng ta chấp, tham luyến tài sản thì khi mất tài sản là sẽ sợ hãi. Nếu người khác mất tài sản, ta không cảm thấy sợ, nhưng khi bản thân mất tài sản thì ta lại sợ vì cái đó là “của tôi”.

Đức Phật chỉ rõ nguồn gốc của sợ hãi là từ tham luyến, chấp trước - mà gốc là vô minh chấp ngã (cái tôi) của chúng ta. Cho nên, chưa đoạn được “cái tôi” thì sẽ không hết sợ được.

Cách vượt qua nỗi sợ hãi theo quan điểm của đạo Phật

Trì giới - Cách chấm dứt nỗi sợ hãi ở thế gian

Trong kinh Không Sợ Hãi, phẩm Nam Cư Sĩ, kinh Tăng Chi Bộ có viết: “Thành tựu năm Pháp, này các Tỳ-kheo, nam cư sĩ sống trong gia đình không có sợ hãi. Thế nào là năm? Từ bỏ sát sinh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu.”

Đức Phật dạy rằng, khi giữ gìn năm giới thì không còn sợ hãi, lo âu. Nhờ công đức giữ giới mà ta được tâm tự tại và được sức tự tin, được sự gia hộ. Chính năng lực của việc giữ giới giúp ta đối diện với nghiệp quả đã gây từ kiếp trước một cách dễ dàng và có phương pháp thực hành. 

Không chỉ vậy, người giữ giới còn gặp được những người tốt, có đầy đủ thẩm quyền, có tâm, có tầm giúp đỡ. Họ tránh được sự lừa đảo, không bị người dẫn dắt làm những việc khiến đã khổ càng khổ thêm. Thay vào đó, họ sẽ gặp những người có được định hướng tốt, phù hợp với việc bản thân đang lo lắng giúp thoát được ra khỏi việc ấy.

Tu tập hết ngã chấp - Con đường đi đến chỗ diệt trừ mọi cảm xúc sợ hãi

Đức Phật chỉ rõ gốc của sợ hãi là do vô minh ngã chấp, còn ngã chấp thì còn sợ hãi. Vậy nên, muốn hết sợ hãi, chúng ta cần tu tập để dứt hết ngã chấp. Và chỉ khi tu tập chứng A La Hán quả mới dứt hết mọi nguyên nhân, gốc gác của sợ hãi. Nhà Phật gọi đó là “vô ngã là Niết bàn”, dứt trừ ngã chấp là đạt được vô ngã, là Niết bàn - an lạc, không còn lo sợ gì nữa.

Giáo lý của Đức Phật chỉ rất rõ con đường để chúng ta đi đến chỗ diệt trừ mọi sự lo sợ, đau khổ. Chúng ta cần học Phật thật nhiều, tu tập và quán chiếu về vô ngã - biết rõ thân này là giả tạm, do tứ đại giả hợp; tâm tính là bốn uẩn (thọ, tưởng, hành, thức) hợp thành, thật không có cái ngã, cái tôi trong thân xác thịt. 

Ví dụ: Tư duy “tôi” là gì? “Tôi” không phải là mắt này, mũi này, không phải là hàm răng này. Mũi có thể thay mũi giả; răng, có thể thay răng giả,... Vậy thì “tôi” là gì? Không thấy “tôi” là gì cả. Tìm kỹ cũng không thấy “tôi”. Hóa ra từ bé cứ bảo “tôi” mà thật lại không có “tôi”. Đây mới là tư duy một chút, chứ còn chưa phải thật chứng không có “tôi”; nhưng mà tư duy một chút ta đã thấy sự thật.

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về sự sợ hãi. Mong rằng, qua bài viết, các bạn sẽ có những hiểu biết rõ hơn về nguồn gốc của sợ hãi, từ đó biết được cách thực hành để đối trị, dần dần diệt trừ nỗi sợ.

Quý bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về những kiến thức liên quan đến các vấn đề đời sống tại chuyên mục Phật Pháp ứng dụng. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!