Tâm bi là gì? Cách nuôi dưỡng để sống bao dung và chuyển hóa khổ đau

Tâm bi là lòng bi mẫn, tâm thương hết tất cả và muốn làm vơi bớt khổ đau, bất hạnh cho chúng sinh. Khi thực hành tâm này, tình yêu thương của chúng ta sẽ mở rộng, dần không còn tâm tổn hại chúng sinh, và mang đến 11 lợi ích thù thắng như: ngủ an lạc, không ác mộng, gương mặt sáng sủa, được mọi người yêu mến,...

Tâm bi là gì? Hiểu đúng về tâm bi trong đạo Phật

- Định nghĩa: "Bi" có nghĩa là bạt khổ hay cứu khổ, là tâm mong muốn làm vơi bớt hay diệt trừ nỗi khổ cho chúng sinh. 

- Ý nghĩa: Tâm bi là lòng bi mẫn, xót thương, rung động trước sự đau khổ, bất hạnh của người. Khi người bị hoạn nạn, thiếu thốn, tai ương,... chúng ta đến để xoa dịu, chia sẻ, an ủi họ.

Tâm bi cũng là lòng trắc ẩn cao thượng, thương cả những người đang giàu sang, cuộc sống đủ đầy chứ không chỉ hướng đến những người nghèo khổ, tật bệnh hay hoạn nạn. Bởi nhờ học Phật Pháp, chúng ta biết được tất cả đều vô thường, không bao giờ bền chắc. Những người đang có địa vị, sống trong sự sung sướng giàu sang, họ không nghĩ đến sẽ có lúc vô thường, nên khi mất một điều gì đó, họ đau khổ. Cho nên, với những người như vậy, chúng ta cũng thương họ.

- Tâm bi là một trong bốn tâm vô lượng - bốn tâm đặc biệt quan trọng trong lộ trình tu học Phật Pháp của người đệ tử Phật gồm: từ, bi, hỷ, xả.

- Tâm bi của Phật giáo là một tình thương rộng lớn. Đức Phật trong vô lượng kiếp đã tu tập lòng bi nên Ngài sẵn sàng xả thân mạng để cứu chúng sinh. Như kinh Bố Thí Thân Mạng Cầu Vô Thượng Bồ Đề có ghi lại sự kiện vương tử Ma-ha Tát-đỏa (tiền thân Đức Phật Thích Ca) đã hiến thân mình cứu sống đàn hổ đói.

Lợi ích thù thắng khi thực hành nuôi dưỡng tâm bi

1. Đối trị được tâm tổn hại: Do không thương xót, ghét người khác mà chúng ta muốn làm tổn hại họ. Tu tập tâm bi là thương xót, muốn cho người bớt khổ nên ta không làm hại họ nữa. Từ đó, ta đối trị được tâm tổn hại.

2. Là chất liệu đem đến sự tốt đẹp cho xã hội: Tâm bi cùng với tâm từ là chất liệu xây dựng cuộc sống, làm cho cuộc đời được tốt đẹp, đem đến sự ấm áp cho nhau. 

3. Diệt trừ phiền não, có nhân duyên giữ gìn chánh Pháp: Người nào thành tựu được từ, bi, hỷ, xả thì sẽ có công đức vô lượng bởi người ấy sẽ diệt trừ được phiền não, có nhân duyên để giữ gìn chánh Pháp và sẽ có nhân duyên chúng sinh được cứu độ sau này. Như trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp viết rằng: “... Những hoa này mát mắt hơn, đấy là: Từ tưởng, Bi tưởng, Hỷ tưởng, Xả tưởng v..v… Gồm tất cả tưởng ấy Đức Thế Tôn gọi là chợ bán hoa. Các bậc trí giả lựa chọn hoa nào mình thích, đem về nhìn ngắm, chiêm nghiệm, trầm tư, quán tưởng... lần hồi sẽ giải thoát khỏi luyến ái, sân hận, si mê, ngã chấp, tà kiến, sẽ dứt hết hoài nghi và phiền não, để tiến vào quốc độ Niết bàn tối thượng lạc, quý báu hơn tất cả mọi quốc độ”. 

4. Được 11 lợi ích thù thắng: Đức Phật dạy về 11 lợi ích của việc thực tập tâm bi gồm: Ngủ an lạc; thức an lạc; không ác mộng; được loài người ái mộ; được phi nhân ái mộ; chư Thiên bảo hộ; không bị lửa, thuốc độc, kiếm xúc chạm; tâm được định mau chóng; sắc mặt trong sáng; mệnh chung không hôn ám; nếu chưa thể nhập thượng pháp (A-la-hán quả), được sanh lên Phạm thiên giới.

Phương pháp tu tập để tăng trưởng tâm bi

Để tăng trưởng tâm bi, mỗi người nên tư duy và thực hành theo từng bước như sau: 

Bước 1: Loại trừ các chướng ngại của tâm bi

Chúng ta cần phải loại trừ những tâm chướng ngại của tâm bi gồm: tâm độc ác, tâm hận thù, tâm ganh ghét, tâm ác độc, tâm tàn bạo,... bằng cách nhận diện chúng. Ví dụ: Trong tâm đang hận thù ai đó, chúng ta phải nhận diện, quở trách tâm ấy là tâm đem đến đau khổ, không lợi ích.

Bước 2: Thực hành rải tâm bi

Chúng ta rải tâm bi là gửi lòng thương xót, mong mọi người hết khổ, tìm cách cho mọi người hết khổ và vấn đề mấu chốt là chúng ta phải cảm nhận được tình thương. Khi bắt đầu tu tập tâm bi, chúng ta cần lưu ý:

a. Chưa rải tâm bi đến những đối tượng sau:

- Cha mẹ, những người ruột thịt: Chúng ta đã có sẵn tình thương đối với những đối tượng này, nếu chúng ta rải tâm bi ngay đến họ, tình thương ấy chưa hoàn toàn là bi bởi trong đó có cái ái (ái vì đây là mẹ tôi, cha tôi,...).

- Những người bạn ta rất thân, rất quý: Nếu chúng ta rải tâm bi đến họ ngay thì ta cũng bị dính vào ái.

- Người xa lạ: Với đối tượng này, chúng ta không có tình cảm gì với họ thì khó sinh ra được tâm thương được, nên cũng không rải được tâm bi đến họ.

- Người bản thân ghét, không ưa: Đối tượng chúng ta ghét, thù oán cũng chưa thể thương ngay được.

- Người khác phái: Khi rải tâm bi đến đối tượng này thì tâm bi có thể biến thành tâm luyến ái, không phải là tình thương trong sáng nữa.

b. Nên rải tâm bi đến các đối tượng sau:

- Chúng sinh kém may mắn, bất hạnh, đau khổ: Khi nghĩ đến đối tượng này, chúng ta thấy xúc động, từ đó lòng thương nảy sinh. 

- Mở rộng đến đối tượng khác: Sau khi đã dần dần thương được tất cả đối tượng đau khổ trên, chúng ta mở rộng thêm những đối tượng khác. Chúng ta bắt đầu quay về đem tình thương, lòng bi đến cha mẹ, anh em, rồi đến bạn bè,...

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về tâm bi. Chúng ta thấy được đây là một tâm tốt cần nuôi dưỡng. Việc thực hành tâm bi giúp chúng ta đối trị được tâm ác hại, làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn, mang đến 11 lợi ích to lớn,... Hy vọng qua bài viết này, các bạn biết cách để khơi dậy và làm tăng trưởng tâm thiện lành này để có được nhiều lợi ích.

Ngoài ra, các bạn có thể tìm hiểu thêm những bài giảng về kiến thức Phật giáo khác tại chuyên mục Trí tuệ - Tâm hồn. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!