Thiền sư Tuệ Bích Phổ Giác: Cuộc đời và nhân duyên đặc biệt với chùa Ba Vàng

Tổ sư Tuệ Bích Phổ Giác là một vị Thiền sư từ thời nhà Lê - người đã tiếp nối dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập sau gần 300 năm bị thất truyền. Ngài đã có công đức to lớn trong việc trùng tu ngôi Bảo Quang Tự (nay chính là chùa Ba Vàng) - ngôi chùa được khai sơn vào thế kỷ XIII dưới thời nhà Trần. Trải qua hơn ba thế kỷ, hiện nay, Thầy Thích Trúc Thái Minh là người kế thừa chí nguyện của chư Tổ, tiếp tục giữ gìn dòng thiền Trúc Lâm và phát triển ngôi già lam Ba Vàng.

Mời bạn cùng đọc bài viết dưới đây để tìm hiểu thêm về cuộc đời, hạnh nguyện hoằng pháp độ sinh của đức Tổ sư, cũng như nhân duyên đặc biệt giữa Ngài và Thầy trụ trì chùa Ba Vàng.

Tiểu sử Tuệ Bích Phổ Giác Thiền sư

Xuất gia và trở thành hậu duệ của Tam Tổ Trúc Lâm Yên Tử 

Tuệ Bích Phổ Giác Thiền sư có pháp danh là Trúc Lâm Ma Ha Sa Môn Tuệ Bích Phổ Giác, sinh ngày 06 tháng 01 năm Mậu Tuất (1658) vào thời vua Lê Thần Tông. Ngài sinh ra và lớn lên trong thời kỳ Lê mạt, nhà Lê là đỉnh cao của chế độ phong kiến tập quyền, coi trọng Khổng giáo và đưa Phật giáo xuống hàng thứ hai sau Khổng giáo. Đó cũng là lúc dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử bị thất truyền gần 300 năm. 

Trong bối cảnh đó, Ngài đã giác ngộ cuộc thế vô thường, noi gương Tam Tổ Trúc Lâm ba y một bát, thực hành Pháp hạnh đầu đà xả thân cầu đạo, tìm đường giải thoát. Ngài đã thành tựu sở nguyện khi được trở thành hậu duệ của Tam Tổ Trúc Lâm (Sơ Tổ Phật hoàng Trần Nhân Tông, Nhị Tổ Pháp Loa và Tam Tổ Huyền Quang), tiếp nối mạng mạch Phật Pháp do chư Tổ truyền trao. Sự xuất hiện của Ngài như một ngọn đèn thắp sáng đêm đông u tối.

Sự nghiệp hoằng Pháp độ sinh

Khi đạo lực đã vững vàng, Thiền sư Tuệ Bích Phổ Giác rời non thiêng Yên Tử, một mình băng ngàn, lội suối, vượt đèo đến Thành Đẳng sơn (vị trí chùa Ba Vàng ngày nay) - nơi hội tụ linh căn trời đất, cách xa dân và dựng một thảo am để tu hành. Khi ấy, Ngài đã ngoài 40 tuổi. 

Giữa chốn rừng núi thâm u, hoang vắng, Ngài lặng lẽ sống một mình, lấy rau quả rừng làm thức ăn, uống nước suối và nước giếng sơn thần; song Ngài vẫn hảo tướng, tinh thần phi thường, thể hiện ý chí lớn lao của Ngài. 

Sự xuất hiện một thảo am cùng một vị tu sĩ đầy lòng từ bi, đức độ, ngày đêm lặng lẽ công phu tu tập đã lan truyền rộng khắp vùng Uông Bí. Tiếng lành đồn xa, người dân kéo đến ngày một đông. Không chỉ giảng dạy Phật Pháp, Ngài còn hướng dẫn cho dân biết cách chữa bệnh, chế biến thuốc. Nhiều người mắc bệnh hiểm nghèo đã được Ngài cứu chữa. Chính vì thế, Nhân dân, Phật tử gần xa đã tôn Ngài là một vị cứu nhân độ thế và dốc lòng góp sức cùng sư Tổ trùng tu Bảo Quang Tự vào thời vua Lê Dụ Tông (1705) khi Ngài tròn 48 tuổi.

Suốt hơn nửa thế kỷ hành đạo tại Thành Đẳng sơn, Ngài luôn hướng đến sự nghiệp cứu đời, tiếp Tăng độ chúng, biến nơi đây thành một đạo tràng tu học Phật Pháp trang nghiêm và thanh tịnh. Dưới sự giáo dưỡng của Ngài, nhiều vị Thiền Tăng có tài, có đức đã trưởng thành, tỏa đi khắp nơi độ chúng. Và cũng tại nơi đây, Ngài đã làm sống dậy dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử đã chìm sâu gần 300 năm. Nhân dân trong vùng nhớ công ơn Ngài nên đã khắc bia đá, rùa đá lưu lại cho hậu thế đến ngày hôm nay.

Vào một đêm mưa to gió lớn năm Canh Tý, bầu trời u ám, sấm chớp rền vang rung chuyển núi rừng Thành Đẳng, dân chúng ai cũng hướng tâm lên núi, lo lắng cho sư Tổ và ngôi chùa. 

Sáng sớm hôm sau, trời còn mù mịt, mưa giăng kín lối, nhưng từng đoàn người nối nhau lên chùa để thăm Ngài. Đến nơi, thấy cảnh chùa vắng lặng, tịch mịch; hỏi ra mới biết, đêm qua vào giờ Tý (ngày 23 tháng 8 năm Đinh Sửu, tức năm 1757 đời vua Lê Hiển Tông), sư Tổ đã an nhiên thâu thần thị tịch, trụ thế 100 tuổi. Bước vào chính điện, ai nấy kinh ngạc khi nhìn thấy sư Tổ vẫn đoan nghiêm trong tư thế tọa thiền tại gian giữa, trầm hương nhẹ tỏa, không khí trang nghiêm. Không nén nổi niềm xúc động, dân chúng bật khóc, kính thương bậc chân tu đức độ đã rời cõi thế.

Tài sản để lại cho hậu thế

Sư Tổ lặng lẽ ra đi, an nhiên thị tịch không một lời di chúc, nhưng Ngài đã để lại muôn vàn ân đức cho thế gian; trong đó có những di sản vật thể vô cùng quý giá như bia đá, rùa đá, cây hương,... đến nay vẫn còn được lưu giữ tại chùa Ba Vàng.

Đặc biệt là tấm bia đá - được coi là tinh thần, hồn cốt sư Tổ để lại. Trước đây, khi Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh đến thăm chùa Ba Vàng và ra trước bia đá khắc tên Tổ sư thì nghe thấy tiếng vang trong không trung: “Phải về đây chịu trách nhiệm”. Sư Phụ cảm nhận được đó là sự giao phó trách nhiệm Tổ sư dành cho mình. Và cũng từ tấm bia đá này, chùa được công nhận là di tích lịch sử, văn hóa và danh thắng; công trình chùa Ba Vàng mới được hình thành. 

Như vậy, giữa Thiền sư Tuệ Bích Phổ Giác và Sư Phụ Thích Trích Thái Minh có mối liên hệ rất đặc biệt. Sư Phụ Thái Minh cũng cảm nhận được rằng, các việc phận sự của chùa Ba Vàng đều có sự gia hộ rất lớn của Ngài. Và bổn phận của người đệ tử Phật chúng ta là phải giữ gìn, thừa tự “tài sản” mà các vị Tổ sư để lại.

Nhân duyên đặc biệt giữa Thiền sư Trúc Lâm Ma Ha Sa Môn Tuệ Bích Phổ Giác và trụ trì chùa Ba Vàng

Nối tiếp dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử sau hàng trăm năm mai một

Đức Tổ sư là đệ tử của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, là người nối tiếp dòng thiền này sau gần 300 năm vắng bóng tại Thành Đẳng sơn. Và hơn 300 năm sau, Thầy Thích Trúc Thái Minh đã tiếp tục nối tiếp dòng thiền mà chư Tổ để lại, cũng ngay tại Thành Đẳng sơn - chùa Ba Vàng.

Trùng tu lại chùa khi 48 tuổi

Năm 1705, Ngài Tuệ Bích Phổ Giác đã chủ trì và vận động Phật tử xây dựng nên Bảo Quang tự trên núi Thành Đẳng, ngay trên nền ngôi chùa cổ từ thế kỷ XIII, khi ấy Ngài tròn 48 tuổi. 

Hơn 300 năm sau, Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh được bổ xứ về làm trụ trì chùa Ba Vàng. Chùa khi ấy chỉ là ngôi chùa nhỏ; cây cối um tùm; điện, đường không có. Về chùa với hai bàn tay trắng, nhưng với chí nguyện hoằng dương Phật Pháp, Sư Phụ đã trùng tu chốn tùng lâm trang nghiêm, thanh tịnh khi cũng vừa tròn 48 tuổi.

Ba tên gọi nhưng cùng chung ý nghĩa là “Ánh sáng quý”

Trùng hợp thay, pháp danh của Thiền sư Tuệ Bích Phổ Giác và Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh tuy khác nhau nhưng cùng mang ý nghĩa là “trí tuệ không ngừng tỏa sáng”. Đồng thời, chùa Ba Vàng còn có tên là Bảo Quang tự - tức nơi có ánh sáng quý, ánh sáng cứu khổ chúng sinh. Như một nhân duyên định sẵn, Tổ sư Tuệ Bích Phổ Giác và Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh cùng về đây mang ánh sáng trí tuệ Phật Pháp phổ độ khắp cả quần sinh. 

Hàng năm, chư Tăng Ni và Phật tử chùa Ba Vàng đều long trọng tổ chức Lễ giỗ Tổ sư Tuệ Bích Phổ Giác, tưởng niệm và tri ân công hạnh hoằng dương Phật Pháp, giáo hóa chúng sinh của Ngài. Việc làm này thể hiện lòng biết ơn, sống với đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của tứ chúng chùa Ba Vàng đối với các bậc Tổ sư - người đã tiếp nối giáo Pháp của chư Phật. 

Trên đây là những chia sẻ của Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh về cuộc đời Tổ sư Tuệ Bích Phổ Giác, cũng như nhân duyên đặc biệt giữa Ngài và Sư Phụ. Hy vọng từ bài viết này, quý vị sẽ hiểu thêm về cuộc đời và hạnh nguyện của Tổ sư Trúc Lâm Ma Ha Sa Môn Tuệ Bích Phổ Giác. Ngài là ngọn đuốc đạo đức và trí tuệ, soi sáng cho muôn đời hậu học noi theo. 

Nhìn tấm gương tu hành của đức Tổ sư, chúng ta càng thêm nhắc nhở mình phải bền bỉ, kiên định trên con đường cầu đạo giải thoát. Đó chính là cách chân thật nhất để đền ơn Tam Bảo, tri ân sư Tổ và góp phần hộ trì, làm cho Phật Pháp mãi trường tồn nơi thế gian. 

Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tìm hiểu thêm những bài giảng khác về vị Tổ sư chùa Ba Vàng trong chuyên mục Hạnh đầu đà. Nếu còn điều gì cần được giải đáp, quý độc giả vui lòng để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!