Tết Nguyên đán là gì? 5 phong tục giữ lửa yêu thương, gắn kết tình thân

Tết Nguyên đán (hay tết cả, tết ta, tết Âm lịch) là dịp lễ đầu năm mới tính theo lịch Âm, được xem là lễ hội truyền thống lớn và thiêng liêng trong văn hóa của người Việt. Không chỉ là thời khắc đất trời chuyển mình, ngày Tết còn mang giá trị về sự đoàn viên, lòng biết ơn nguồn cội và đánh dấu những khởi đầu mới. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết tết Nguyên đán là gì, nguồn gốc, ý nghĩa sâu sắc và gợi ý 5 phong tục giúp gắn kết tình thân để khởi đầu một năm mới đầy phúc lạc.

Tết Nguyên đán là gì?

Tết Nguyên đán là ngày lễ cổ truyền của dân tộc Việt Nam. Theo cách giải thích chiết tự chữ Hán, tên gọi này mang ý nghĩa là tiết/buổi sáng sớm khởi đầu, ngày đầu tiên của một năm. Cụ thể:

- “Tết” là cách đọc trại âm của từ “tiết”    

- “Nguyên” là khởi đầu, nguyên sơ, ban đầu.

- “Đán” là buổi sáng sớm. 

Về thời gian, tết Nguyên đán lấy ngày mùng 1 tháng Giêng làm ngày đầu năm mới. Tuy nhiên trên thực tế, người Việt thường ăn tết từ 23 tháng Chạp (ngày ông Công ông Táo) đến hết mùng 3 tháng Giêng (hoặc kéo dài đến mùng 7, 8 tháng Giêng). 

Theo tinh thần đạo Phật, tết Nguyên đán là lễ hội truyền thống rất đáng quý, nên được giữ gìn và phát huy các giá trị, ý nghĩa về giáo dục truyền thống gia đình và dân tộc. 

Ý nghĩa tết Nguyên đán

Tết không chỉ là một cột mốc thời gian mà còn thấm sâu trong tâm hồn người Việt với những giá trị sâu sắc. Theo quan điểm đạo Phật và truyền thống dân tộc, ý nghĩa của tết Nguyên đán ở Việt Nam được thể hiện rõ nét qua 3 khía cạnh:

- Đoàn viên gia đình: Tết là ngày gia đình đoàn viên, sum họp sau một năm làm việc vất vả, bôn ba, kiếm kế sinh nhai. Dù ở đâu, mọi người cũng thường chọn kỳ nghỉ tết để trở về cố hương - nơi có ông bà, cha mẹ, mộ tiên tổ để ăn tết. 

- Tri ân và gắn kết tình thân: Trong những ngày tết, ông bà, cha mẹ, con cháu thường quây quần lại bên nhau cúng lễ tổ tiên rồi tổng kết năm cũ, chào đón năm mới, thăm hỏi và chúc nhau những lời chúc tốt đẹp. 

- Đánh dấu sự đổi mới trong cuộc đời: Đạo Phật quan niệm rằng đời người giống một dòng sông trôi chảy và thời gian cũng trôi chảy như vậy. Nhiều người muốn có những thay đổi trong năm mới thì thường chọn mùng 1 tết làm mốc thời gian để phát nguyện làm mới cuộc đời.

5 phong tục tết Nguyên đán truyền thống của Việt Nam

1. Tảo mộ

Tảo mộ là hoạt động thăm viếng và dọn dẹp mộ phần cho sạch sẽ, tươm tất. Nếu mộ phần bị sụt lún hoặc hư hỏng thì con cháu sẽ sửa sang lại, sau đó thắp hương, dâng quả và khấn bạch với những người đã khuất. 

Đây là một truyền thống tốt đẹp, giúp bày tỏ lòng biết ơn, đền ân đáp nghĩa và cầu nguyện tổ tiên, ông bà, cha mẹ quá vãng được tốt đẹp. Lễ tảo mộ thường diễn ra vào hai khoảng thời gian: 

- Sau ngày rằm tháng Chạp đến ngày 23 ông Công ông Táo: Con cháu ra mộ khấn thỉnh tổ tiên về ăn tết cùng gia đình. 

- Sau kỳ nghỉ tết đến khoảng tháng 3 Âm lịch: Con cháu thường ra mộ để trồng hoa, cây cảnh, sửa sang phần mộ gia tiên.  

Xem thêm: Tảo mộ: Hướng dẫn đầy đủ giúp gia tiên an ổn, con cháu an lành

2. Giao thừa

Giao thừa (trừ tịch) nghĩa là tạm biệt năm cũ và đón chào năm mới. Thời khắc giao thừa rất thiêng liêng, nên với tinh thần đạo Phật, chúng ta có thể làm những việc này để gia đình thêm hạnh phúc và gắn kết:

- Chuẩn bị mâm cúng giao thừa: Dâng cúng Phật, chư Thiên, chư Thần linh và gia tiên. 

- Quây quần gia đình: Cả gia đình quây quần với nhau, tạ lễ cúng giao thừa để liên hoan, thưởng trà và trò chuyện.

- Tổng kết và định hướng: Bên mâm cơm sum vầy, mọi người tổng kết chuyện năm cũ và đề ra phương hướng trong năm mới, khuyến khích anh em yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau và tích cực làm việc thiện.

Xem thêm: Giao thừa 2025: Làm ngay 03 việc này để năm mới bình an, như ý  

3. Chúc tết và lì xì tết 

Vào thời khắc giao thừa hoặc sáng mùng 1, 2, 3 tết, người Việt thường chúc nhau sức khỏe và những điều tốt đẹp, may mắn trong năm mới. Sau đó, mọi người sẽ mừng tuổi nhau những phong bao lì xì. 

Chúng ta có thể tự làm các tấm thiệp lì xì bằng cách in những câu kinh Phật dạy, trang trí thật đẹp để tặng mọi người. Điều này rất quý bởi kinh Phật là kim ngôn ngọc ngữ giúp chúng ta biết cách chuyển hóa đau khổ, bất hạnh thành an vui, hạnh phúc. 

Xem thêm: Cách lì xì tết từ tinh thần đạo Phật để tăng phúc, thêm lộc

4. Thực hành tâm hiếu

Sau khoảnh khắc giao thừa, hãy khai tâm bằng việc hướng đến cha mẹ:

- Nếu ở cùng cha mẹ: Dâng lên cha mẹ đồ ăn, thức uống.

- Nếu ở xa: Làm các việc phúc báu và hồi hướng cho cha mẹ.

Sau đó, chúng ta viết ra kế hoạch những việc cần làm để tô bồi hiếu hạnh như: 

- Điều chỉnh suy nghĩ, hành vi phù hợp với tâm hiếu;

- Chăm sóc cha mẹ;

- Làm những việc thiện lành khiến cha mẹ được tăng phúc,... 

Xem thêm: Sự thật về khai bút đầu năm và cách thực hành được như sở nguyện

5. Đi chùa đầu năm  

Đi lễ chùa đầu năm là truyền thống từ bao đời của người Việt để cầu nguyện những điều tốt đẹp, hạnh phúc cho bản thân và gia đình trong năm mới. Đây là điều nên làm và việc cầu phúc rất dễ thành tựu nếu người đi lễ có đầy đủ tâm cung kính Tam Bảo. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về tết Nguyên đán, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ý nghĩa thiêng liêng và cách thực hành những phong tục cổ truyền sao cho trọn vẹn phúc báu. Mong rằng qua bài viết này, quý bạn đọc sẽ có thêm hành trang tri thức để "làm mới" thân tâm, gắn kết tình gia đình và khởi đầu một năm mới thật nhiều hỷ lạc, cát tường.

Ngoài ra, quý Phật tử có thể tìm hiểu thêm về các phong tục ngày tết và cách cúng lễ đúng chuẩn theo lời Phật dạy tại chuyên mục Thờ cúng đúng Pháp. Mọi thắc mắc vui lòng bình luận tại bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!