Lễ tảo mộ: Những điều cần biết giúp gia tiên siêu thoát, con cháu thêm phúc

Tảo mộ là truyền thống lâu đời của người Việt, thể hiện lòng hiếu kính và ước mong âm siêu dương thới - gia đình được hộ trì, bình an, mọi việc hanh thông. Để việc tảo mộ thật sự mang lại lợi ích cho cả người còn sống và người đã khuất, đúng tinh thần hiếu đạo, bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị hiểu rõ ý nghĩa, cách cúng lễ, văn khấn và những lưu ý quan trọng khi tảo mộ theo quan điểm đạo Phật.

Tảo mộ là gì? Ý nghĩa của việc tảo mộ 

“Tảo” là dọn dẹp, quét dọn. Tảo mộ là thăm viếng và dọn dẹp mộ phần cho sạch sẽ, tươm tất. Nếu chỗ mộ phần bị sụt lún hoặc hư hỏng,... thì con cháu sẽ sửa sang lại, sau đó thắp hương, dâng quả và khấn bạch với những người đã khuất. 

Đây là một truyền thống tốt đẹp, giúp bày tỏ lòng biết ơn, đền ân đáp nghĩa và cầu nguyện tổ tiên, ông bà, cha mẹ quá vãng được tốt đẹp. Bởi có tiên tổ, ông bà, cha mẹ mới có thế hệ con cháu. Qua đó giáo dục tinh thần hiếu đạo, ân nghĩa cho mọi người, giúp xã hội trở nên tốt đẹp hơn.  

Tảo mộ ngày nào?

Lễ tảo mộ thường diễn ra trong 2 khoảng thời gian là cuối năm và đầu năm (tiết Thanh minh). 

Tảo mộ cuối năm 

Tảo mộ cuối năm còn gọi là lễ đi thăm, dọn dẹp mộ và thắp hương, khấn thỉnh gia tiên tiền tổ về ăn Tết cùng gia đình. Lễ này thường diễn ra sau ngày rằm tháng Chạp đến ngày 23 ông Công ông Táo hoặc sớm hơn. 

Tảo mộ thanh minh 

Lễ tảo mộ thanh minh thường diễn ra vào tháng 3 Âm lịch, như trong Truyện Kiều, Nguyễn Du viết: 

“Thanh minh trong tiết tháng 3

Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”

Lễ này có ý nghĩa tương tự tảo mộ cuối năm. Điểm khác biệt là con cháu thường đến mộ trồng hoa, cây cảnh để mộ phần thêm đẹp do tháng 3 vẫn thuộc mùa xuân. Và đây cũng là dịp con cháu thăm viếng phần mộ gia tiên thêm một lần nữa sau kỳ nghỉ Tết; trước khi đi làm ăn, học tập xa quê. 

Hướng dẫn cúng tảo mộ theo tinh thần Phật giáo giúp người mất siêu thoát, con cháu được phúc lành

1. Đi tảo mộ cần chuẩn bị những gì?

Khi đi tảo mộ, quý vị có thể chuẩn bị hai lễ: một lễ cúng Thần Linh, một lễ cúng hương linh của gia đình và thí thực cô hồn.

- Lễ cúng Thần Linh: Nến, hoa, quả, nước, xôi, giò chay hoặc vật thực tam tịnh nhục (số lượng tùy duyên).

- Lễ cúng thí thực: Nến, hoa, quả, nước, cơm hoặc xôi giò chay hoặc vật thực tam tịnh nhục; bánh kẹo, khoai, ngô, cháo… (số lượng tùy duyên).

2. Cách bày trí lễ cúng tảo mộ

Trường hợp gia đình có khu lăng mộ gia tộc

- Một lễ cúng hương linh, thí thực cô hồn chung.

- Lễ cúng Thần Linh: Tùy thuộc vào phần mộ và nghĩa trang đã/chưa có nơi thờ Thần Linh mà thực hiện một trong các cách sau: 

+ Cách 1: Tùy duyên đặt lễ cúng Thần Linh cùng với lễ cúng hương linh (bày trí riêng và cao hơn lễ cúng hương linh) 

+ Cách 2: Bày tại bát hương cúng Thần Linh của khu lăng mộ riêng của gia đình/dòng tộc/nghĩa trang 

+ Cách 3: Sắm cả lễ cúng Thần Linh tại đền thờ Thần Linh của nghĩa trang và bát hương thờ Thần Linh của khu lăng mộ gia đình/dòng tộc.

Trường hợp gia đình có nhiều mộ đặt rải rác ở nghĩa trang

- Địa điểm bày lễ cúng: Tùy gia đình chọn tại một ngôi mộ để bày lễ cúng. Thắp hương ở các ngôi mộ còn lại để mời hương linh về phần mộ đã chọn.

- Cách bày trí lễ cúng: Như phần (a) ở trên.

3. Tâm khi cúng tảo mộ

Khi cúng lễ, chúng ta nên dùng 3 tâm: kính Phật, trọng Thần, hiếu nghĩa với tổ tiên. Trong đó: Biết ơn Phật đã ban bố chỉ dạy pháp cứu khổ cho chúng sinh. Biết ơn và tôn trọng các vị chư Thiên, Thiện Thần đã ủng hộ cho mình làm các việc thiện. Biết ơn tổ tiên, cha mẹ đã sinh thành dưỡng dục, tạo duyên cho chúng ta có họ hàng anh em, con cái. Khi cúng lễ với nguồn tâm như vậy sẽ được gia tăng phúc báu và cảm ứng với thế giới tâm linh.

4. Văn khấn tảo mộ

Văn khấn tảo mộ cuối năm 

Để việc tảo mộ cuối năm được nhiều lợi ích cho cả người đã mất và người còn sống theo lời Phật dạy, quý Phật tử có thể tham khảo và thực hành theo nghi thức tại đây!

Văn khấn tết Thanh minh tảo mộ

Để việc cúng lễ tảo mộ thanh minh tăng trưởng tâm kính trọng và biết ơn, khiến cho gia đình được hạnh phúc, quý Phật tử có thể tham khảo và thực hành theo nghi thức tại đây!

3 lưu ý khi tảo mộ 

1. Cần có tâm trang nghiêm, cung kính 

Khi đi vào các phần mộ, chúng ta phải giữ tâm thái rất cung kính; không giỡn cợt, buông thả, xem thường. Bởi vì, nếu hương linh thấy chúng ta không trang nghiêm sẽ không hoan hỷ thì có thể trách mình.

2. Khấn bạch trước khi đi vào mộ và dọn dẹp cây cối quanh mộ 

Khi muốn đến phần mộ của nhà mình mà phải đi qua mộ người khác thì chúng ta nên khấn một câu xin phép hương linh trên đó trước khi đi qua.

Bên cạnh đó, trước khi dọn chặt cây cỏ quanh phần mộ, chúng ta cũng nên khấn với các hương linh, quỷ thần đang trú ngụ tại đây rồi tác phước hồi hướng cho họ di chuyển trú ngụ ở nơi khác. Làm như vậy sẽ được an ổn, tốt đẹp. 

Đặc biệt lưu ý, ta không nên tùy tiện chặt phá cây. Bởi trong luật Ma Ha Tăng Kỳ, Đức Phật cấm chúng Tăng không được vô cớ chặt phá cây cho đến cả những bụi cỏ. Đức Phật cũng dạy các Thầy Tỳ-kheo trước khi chặt cây nào thì phải bạch các vị thần cây, hương linh ở cây đó; đặc biệt đối với những cây lớn, cây cổ thụ, có thể phải bạch trước cả tuần.

3. Làm các việc phúc thiện hồi hướng cho gia tiên tiền tổ 

Chúng ta có thể bày tỏ lòng nhớ ơn tiên tổ bằng cách làm những việc phúc thiện trong Tam Bảo để hồi hướng phước báo cho họ. Theo quan điểm đạo Phật, đây là việc làm thiết thực nhất bởi dù tổ tiên sinh ở cõi nào cũng đều hưởng được phước phần chúng ta hồi hướng đến. Và chính bản thân chúng ta khi làm các việc phúc thiện này cũng được tăng trưởng phúc lành.

Như trong kinh Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện, Đức Bồ Tát Địa Tạng dạy: “Như có người nam cùng người nữ nào lúc sanh tiền không tu tạo phước lành mà lại gây lấy những tội ác. Sau khi người mạng chung, hàng thân quyến kẻ lớn người nhỏ, vì người chết mà tu tạo phước lợi làm tất cả các việc về Thánh đạo, thời trong bảy phần công đức người chết nhờ đặng một phần, còn sáu phần công đức thuộc về người thân quyến hiện lo tu tạo đó”.

Xem thêm: Lễ cầu siêu đúng Pháp: Người mất siêu sinh, người sống được phúc 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về lễ tảo mộ. Mong rằng, qua bài viết, quý vị sẽ có những hiểu biết rõ hơn về ý nghĩa, lợi ích cũng như cách cúng lễ đúng Pháp mang lại lợi ích cho các chúng trong cõi tâm linh và chính bản thân, gia đình mình.

Quý bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về những kiến thức liên quan đến các vấn đề về nghi lễ thờ cúng tại chuyên mục Tâm linh - Nghi lễ. Hoặc nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục hỏi đáp hoặc liên hệ tại đây để được giải đáp. Kính chúc quý vị mạnh khỏe, an lạc!